W sieci musimy być uważni

– Liczba cyberprzestępstw w Polsce w ujęciu szerokim, które obejmuje również oszustwa internetowe i wyłudzenia wzrosła w ciągu ostatnich lat. W samym 2021 roku mówiło się o 79 tysiącach przypadków, a już w 2022 miało być ich niemal 90 tysięcy. Ale te dane to przez cały czas kropla w morzu – mówi Bartosz Grube, Adwokat z gdyńskiej Kancelarii GRUBE.

Jaka jest skala cyberprzestępstw w Polsce?

W mediach można znaleźć różne informacje na ten temat. Pewne oficjalne statystyki wskazują, iż liczba cyberprzestępstw w Polsce w ujęciu szerokim, które obejmuje również oszustwa internetowe i wyłudzenia wzrosła w ciągu ostatnich lat. W samym 2021 roku mówiło się o 79 tysiącach przypadków, a już w 2022 miało być ich niemal 90 tysięcy. Ale te dane to przez cały czas kropla w morzu. choćby z rozmów z klientami wiemy, iż znaczna część osób nie zgłasza tych przypadków z obawy bądź z poczucia wstydu, co sprawia, iż pozostają one całkowicie poza statystykami. Skala zjawiska jest znacznie większa niż wynika to ze statystyk publikowanych w mediach.

Jaki jest to rodzaj przestępstw, ataki na banki, podszywania się, czyli kradzież tożsamości?

Jeśli chodzi o skale pojedynczych przypadków to najczęściej spotykamy się z oszustwami internetowymi lub inwestycyjnymi oraz atakami pshishigowymi. Nie ma chyba tygodnia, w którym klient nie zgłasza się do nas z podobnym problemem. Z drugiej strony, kiedy celem ataku są firmy i większe organizacje to jeden atak często prowadzi do pozyskania niewyobrażalnie dużej ilości danych.

Czy ataki na Facebook to już codzienności, przestrzeni cyfrowej?

Myślę, iż na to pytanie może odpowiedzieć sobie każdy z użytkowników tego portalu. Ogromna ilość SCAMu, który ma przypominać oficjalne komunikaty platformy trafia na nasze skrzynki niemal każdego tygodnia. Sprawcy podszywają się pod platformy społecznościowe celem pozyskania dostępu do naszego konta, a jest to nic innego jak jeden z klasycznych przypadków kradzieży tożsamości.

Jak sobie poradzić z atakiem cybernetycznym, na Facebooka?

Odpowiem może nieco szerzej i odniosę się do szeroko rozumianych platform społecznościowych. Takie próby przejęcia konta na platformach społecznościowych bardzo często nie bazują na skomplikowanych mechanizmach informatycznych. Przede wszystkim oparte są na próbie wzbudzeni naszego zaufania lub wykorzystania nie braku świadomości naszych ruchów w sieci. Podstawową zasadą, która znacznie zmniejsza ryzyko utraty dostępu będzie stosowanie bezpiecznych haseł, logowania z wykorzystaniem metody dwuskładnikowego uwierzytelniania i uważność w sieci.

Czy zdaniem Pana Mecenasa, zgłaszać do Prokuratury?

To świetne pytanie. W polskim systemie prawnym o kradzieży tożsamości możemy mówić w kontekście czynu zabronionego z art. 190a § 2 kodeksu karnego. Ten przepis wprowadza odpowiedzialność karną za podszywanie się pod inną osobę poprzez wykorzystanie wizerunku lub innych danych osobowych bądź też innych danych, które tą osobę definiują lub dzięki których osoba jest publicznie identyfikowana. Ale zgodnie z przepisem o przestępstwie możemy mówić, gdy takie działanie wyrządza konkretnej osobie szkodę majątkową lub osobistą. jeżeli więc padliśmy ofiarą takiego przestępstwa to oczywiście warto taką sprawę zgłosić organom ścigania.

Jak powinno wyglądać wykrywanie sprawcy w przypadku przestępstw popełnianych w sieci?

Przede wszystkim powinniśmy systemowo dążyć do tego, aby organy ścigania były należycie szkolone w zakresie przestępczości popełnianej w sieci. W marcu 2023 roku Najwyższa Izba Kontroli opublikowała raport dotyczący działalności państwa w zakresie zapobiegania i zwalczania skutków wybranych przestępstw internetowych, w tym kradzieży tożsamości. Jego treść była przytłaczająca. Według danych tego raportu stan na grudzień 2021 roku wskazywał, iż w strukturach Policji zatrudnianych było wówczas zaledwie 305 funkcjonariuszy wyspecjalizowanych w zwalczaniu przestępczości komputerowej. I nie mówimy tutaj o skali miasta czy województwa – to dane z tamtego okresu w skali całego kraju.

Jak wygląda w Polskich realiach wykrywanie sprawcy przestępstw w sieci?

Z własnego doświadczenia – a liczba spraw, które prowadzimy w tym obszarze w Kancelarii jest naprawdę duża – coraz częściej czynności podejmowane przez organy ścigania są stanowcze i zmierzają do wykrycia osób współdziałających. Z własnej perspektywy mogę wskazać, iż przepisy kodeksu postępowania karnego, które aktualnie obowiązują dają osobie pokrzywdzonej naprawdę całkiem spore możliwości realnego wpływu na proces poszukiwania sprawców i warto z nich korzystać. jeżeli złożyliśmy zawiadomienie o podejrzeniu popełniania przestępstwa, to nie pozostawajmy bierni – przepisy dają osobie pokrzywdzonej prawo do czynnego udziału w takim postępowaniu, chociażby poprzez możliwość składania wniosków dowodowych czy zapoznawanie się z aktami sprawy. Pomagając pokrzywdzonym w takich sytuacjach, my właśnie z tych instrumentów korzystamy.

Panie Mecenasie, czy dla Prokuratury problemem byłaby, następująca sytuacja hipotetyczna, załóżmy, iż w jednym mieszkaniu w Polsce mieszka trzech mężczyzn, w tym mieszkaniu znajduje się komputer, z którego dokonana, włamania i likwidacji konta na Facebooku, jak w tej sytuacji wykryć sprawce?

To zależy od wielu zmiennych czynników, więc nie da się tutaj odpowiedzieć kategorycznie, ale organy ścigania dysponują w takich sytuacjach skutecznymi metodami śledczymi. Pamiętajmy jednak o tym, iż każde działanie w sieci oceniane będzie przez pryzmat przepisów karnych i znamion poszczególnych czynów zabronionych.

Jaka moc dowodową dla Policji – Prokuratury, mają być dane od operatora telekomunikacyjnego, w zakresie IP?

Ogromne. Często jest to początek drogi do wytypowania sprawcy.

Czy dane ujawnione IP, wskazują sprawcę?

Takie dane mogą wskazać sprawcę lub dane osób, których przesłuchanie może przyczynić się do ustalenia danych sprawcy. Warto pamiętać, iż nie każda czynność w postępowaniu karnym jest nakierowana bezpośrednio na dotarcie do sprawcy przestępstwa. Często takie działania pozwalają wytypować grono osób, które przesłuchane w charakterze świadków mogę prowadzić do ustalenia sprawcy.

Jaka jest trudność, w tej sytuacji dla Prokuratury – Policji?

Trudnością w każdej sprawie, która dotyczy przestępczości w sieci będzie z pewnością dynamika działań tam podejmowanych przez sprawców, a z drugiej strony czas potrzebny na przeprowadzenie pewnych czynności procesowych – chociażby tych z udziałem biegłych.

Jak wygląda sprawa rozpatrzenia zażalenia w sprawie umorzenia dochodzenia prowadzonego z takiego zawiadomienia? Jak sobie poradzić, z umorzeniem sprawy w takiej sprawie?

Po wniesieniu zażalenia akta całej sprawy przekazywane są do sądu celem merytorycznej oceny postawionych w zażaleniu zarzutów i zbadania czy decyzja o umorzeniu była adekwatna. jeżeli w toku postępowania jako osoba pokrzywdzona działaliśmy aktywnie składając np. wnioski dowodowe, które mogły przyczynić się do wykrycia sprawcy, to warto zweryfikować czy dowody te zostały przeprowadzone. Sąd rozstrzygając takie zażalenie może utrzymać w mocy postanowienie uznając, iż jest ono zasadne lub uchylić je przekazując sprawę organom ścigania do dalszego prowadzenia. Z treści pisemnego uzasadnienia takiego rozstrzygnięcia Sądu będzie wynikało jakie powody legły u podstaw podjętej decyzji.

Dziękuję za bardzo interesujący wywiad.