Piany gaśnicze od dziesięcioleci należą do podstawowych środków wykorzystywanych podczas działań przy pożarach cieczy palnych. Strażacy stosują je między innymi podczas pożarów paliw, rozlewisk substancji ropopochodnych, pojazdów oraz w niektórych obiektach przemysłowych.

Część stosowanych dotychczas środków pianotwórczych zawiera jednak PFAS – substancje per- i polifluoroalkilowe, których wykorzystanie w pianach gaśniczych będzie w Unii Europejskiej stopniowo ograniczane.

Zmiany wynikają z Rozporządzenia Komisji (UE) 2025/1988 z 2 października 2025 r., zmieniającego załącznik XVII do rozporządzenia REACH.

Dla strażaków PSP i OSP szczególnie ważna jest jedna data:

23 kwietnia 2027 r.

Do tego dnia przewidziano okres przejściowy dotyczący stosowania pian zawierających PFAS przez publiczne służby pożarnicze oraz podczas szkoleń i testów.

Co dokładnie oznacza to dla jednostek? Czy trzeba wymienić zapasy środka pianotwórczego? Co z pianą znajdującą się w samochodach gaśniczych? I czym zostaną zastąpione dotychczasowe środki?

Spis treści

1. Czym są PFAS i dlaczego stosowano je w pianach?
2. Dlaczego Unia Europejska ogranicza PFAS?
3. 23 kwietnia 2027 r. – najważniejsza data dla PSP i OSP
4. Co z pianą znajdującą się dziś w jednostkach?
5. Czy PFAS można przez cały czas stosować podczas szkoleń?
6. Pożary przemysłowe – istotny wyjątek do 2035 roku
7. Fluorine-free i F3 – czym zastępowane są klasyczne piany?
8. Czy nową pianę można po prostu wlać do samochodu?
9. Co ze ściekami i pozostałościami środka gaśniczego?
10. Co jednostka PSP lub OSP powinna zrobić już teraz?
11. Q&A – najczęstsze pytania strażaków

Czym są PFAS i dlaczego stosowano je w pianach?

PFAS to bardzo duża grupa syntetycznych związków chemicznych charakteryzujących się wyjątkowo dużą trwałością.

Właśnie te adekwatności sprawiły, iż związki fluorowane znalazły zastosowanie między innymi w środkach pianotwórczych przeznaczonych do gaszenia pożarów cieczy palnych.

Jednym z najbardziej znanych przykładów są piany typu AFFF – Aqueous Film Forming Foam.

Ich zadaniem jest między innymi szybkie ograniczenie kontaktu palnej cieczy z powietrzem oraz zmniejszenie możliwości dalszego wydzielania palnych par.

Technologia okazała się bardzo skuteczna podczas gaszenia pożarów klasy B.

Problem pojawił się jednak w innym miejscu. PFAS są niezwykle trwałe w środowisku. Mogą przedostawać się do gleby i wód oraz pozostawać w środowisku przez bardzo długi czas.

Z tego powodu bywają określane jako: „forever chemicals” – wieczne chemikalia.

PFAS stosowane w części środków pianotwórczych charakteryzują się bardzo dużą trwałością, dlatego Unia Europejska stopniowo ogranicza ich wykorzystanie w ochronie przeciwpożarowej.

Dlaczego Unia Europejska ogranicza PFAS?

W czasie akcji gaśniczej piana oraz powstające ścieki pożarowe mogą rozprzestrzeniać się na znacznej powierzchni.

W przypadku związków PFAS problem polega na tym, iż po przedostaniu się do środowiska nie ulegają one łatwemu rozkładowi.

Nowe ograniczenia mają więc przede wszystkim doprowadzić do stopniowego zastąpienia pian zawierających PFAS środkami fluorine-free, czyli rozwiązaniami bez fluorowanych substancji tego typu.

Kluczowym dokumentem jest:

Rozporządzenie Komisji (UE) 2025/1988 z dnia 2 października 2025 r. zmieniające załącznik XVII do rozporządzenia REACH w zakresie PFAS w pianach gaśniczych.

Przepisy odnoszą się do pian, w których stężenie PFAS wynosi co najmniej 1 mg/l dla sumy wszystkich PFAS.

Nie oznacza to jednak jednego zakazu obowiązującego od jednej daty.

Przewidziano różne okresy przejściowe zależne od sposobu wykorzystania pian.

23 kwietnia 2027 r. – najważniejsza data dla PSP i OSP

Z punktu widzenia jednostek ochrony przeciwpożarowej najważniejszy jest 23 kwietnia 2027 r.

Do tego dnia PFAS mogą być stosowane w pianach gaśniczych przez:

• publiczne służby pożarnicze,
• prywatne służby pożarnicze wykonujące funkcję publicznych służb pożarniczych,
• podczas szkoleń i testów, z określonym w przepisach wyjątkiem dotyczącym funkcjonalnych testów systemów, gdy wszystkie uwolnienia są zatrzymywane.

Po zakończeniu tego okresu podstawowe odstępstwo dla publicznych służb pożarniczych przestaje obowiązywać.

Dla PSP i OSP oznacza to konieczność przygotowania się do przechodzenia na środki niezawierające PFAS powyżej poziomu określonego w rozporządzeniu.

PFAS – najważniejsze terminy dla straży pożarnej

23.10.2026
pierwsze dodatkowe wymagania dotyczące dalszego stosowania PFAS w zastosowaniach objętych późniejszymi odstępstwami

↓

23.04.2027

koniec podstawowego okresu przejściowego dla stosowania PFAS przez publiczne służby pożarnicze oraz podczas szkoleń i testów

↓

23.10.2035

koniec szczególnego okresu przejściowego dla wskazanych zastosowań przemysłowych i innych wyszczególnionych w rozporządzeniu

ALT: terminy ograniczenia PFAS w pianach gaśniczych PSP i OSP

Co z pianą znajdującą się dziś w jednostkach?

To prawdopodobnie jedno z najważniejszych pytań dla jednostek posiadających zapasy koncentratu pianotwórczego.

Pierwszym krokiem nie powinno być automatyczne usuwanie całej posiadanej piany.

Najpierw trzeba ustalić:

• jaki środek znajduje się w jednostce,
• kto jest jego producentem,
• jaki jest jego skład,
• czy zawiera PFAS objęte ograniczeniem,
• w jakiej ilości środek jest magazynowany,
• czy znajduje się również w zbiorniku samochodu ratowniczo-gaśniczego.

Samo określenie „środek pianotwórczy” nie odpowiada jeszcze na pytanie, czy dany produkt będzie objęty ograniczeniem.

W praktyce warto więc sprawdzić dokumentację produktu lub zwrócić się do producenta albo dostawcy o jednoznaczną informację dotyczącą PFAS.

Szczególnie ważna jest inwentaryzacja

Jednostka może posiadać koncentrat:

• w oryginalnych opakowaniach,
• w beczkach lub zbiornikach,
• w zbiorniku samochodu,
• w instalacji dozującej,
• w urządzeniach przenośnych.

Dopiero po ustaleniu rodzaju i ilości środka można racjonalnie zaplanować jego wymianę.

Czy PFAS można przez cały czas stosować podczas szkoleń?

Tutaj nowe przepisy mają bardzo praktyczne znaczenie.

Rozporządzenie przewiduje możliwość stosowania pian zawierających PFAS podczas szkolenia i testowania do 23 kwietnia 2027 r.

Po tym terminie to odstępstwo wygasa.

W praktyce oznacza to, iż wykorzystywanie starszych środków zawierających PFAS wyłącznie po to, żeby ćwiczyć wytwarzanie piany na placu szkoleniowym, przestanie być rozwiązaniem zgodnym z nowym kierunkiem regulacji.

Już dziś warto więc rozważyć przechodzenie podczas ćwiczeń na środki fluorine-free.

Ma to jeszcze jedną praktyczną zaletę.

Strażacy powinni ćwiczyć przede wszystkim z takim środkiem, z którym rzeczywiście będą prowadzić działania w kolejnych latach.

Zmiana rodzaju piany może bowiem oznaczać konieczność ponownego zapoznania się z:

• wymaganym stężeniem roztworu,
• parametrami dozowania,
• rodzajem prądownic,
• sposobem wytwarzania piany,
• zakresem zastosowania produktu.

Dlatego zmiana środka nie powinna sprowadzać się wyłącznie do wymiany etykiety na zbiorniku.

Pożary przemysłowe – istotny wyjątek do 2035 roku

Przepisy przewidują istotny wyjątek dotyczący niektórych szczególnych zagrożeń przemysłowych.

Publiczne służby pożarnicze mogą przez cały czas wykorzystywać piany zawierające PFAS podczas interwencji przy pożarach przemysłowych w zakładach objętych Dyrektywą 2012/18/UE – Seveso III, o ile piana i sprzęt są przeznaczone wyłącznie do tego celu.

Dla takich zastosowań przewidziano okres przejściowy do:

23 października 2035 r.

Dotyczy to przede wszystkim obiektów, w których może występować szczególnie duże zagrożenie związane z substancjami niebezpiecznymi.

Nie można więc upraszczać nowych przepisów do stwierdzenia:

„od 2027 roku straż nie będzie mogła używać żadnej piany zawierającej PFAS”.

Istnieją szczególne odstępstwa, ale są one powiązane z konkretnym rodzajem zastosowania.

Od 23 października 2026 r. pojawiają się dodatkowe obowiązki

W przypadku dalszego stosowania pian PFAS w zastosowaniach korzystających z odpowiednich odstępstw regulacja przewiduje od 23 października 2026 r. dodatkowe warunki.

Piany zawierające PFAS mogą być w takich przypadkach używane wyłącznie przy pożarach cieczy palnych – klasy B.

Użytkownik powinien również ograniczać emisję PFAS do środowiska i narażenie ludzi do możliwie najniższego poziomu, jaki jest technicznie i praktycznie osiągalny.

Tam, gdzie jest to technicznie i praktycznie możliwe, należy również zapewnić oddzielne zbieranie:

• niewykorzystanych zapasów pian zawierających PFAS,
• odpadów zawierających PFAS,
• ścieków powstających podczas używania pian.

Przepisy przewidują ponadto dla odpowiednich zastosowań obowiązek przygotowania planu zarządzania pianami gaśniczymi zawierającymi PFAS.

Plan ma obejmować między innymi:

• warunki i ilości stosowanych pian,
• sposób ograniczania emisji,
• zasady zbierania i zagospodarowania odpadów,
• sposób czyszczenia i konserwacji sprzętu,
• procedury na wypadek wycieku lub rozlania środka,
• strategię zastępowania pian PFAS środkami fluorine-free.

Fluorine-free i F3 – czym zastępowane są klasyczne piany?

Alternatywą dla tradycyjnych pian fluorowanych są środki określane najczęściej jako:

fluorine-free foam

lub

F3 – fluorine-free firefighting foam.

Ich zadaniem pozostaje gaszenie pożarów cieczy palnych, ale bez wykorzystywania fluorowanej technologii charakterystycznej dla części starszych pian.

Nie oznacza to jednak, iż dowolny środek F3 można automatycznie traktować jako zamiennik dla dowolnej piany AFFF.

Przy wyborze należy zwrócić uwagę między innymi na:

• przeznaczenie środka,
• rodzaj paliw, dla których został przebadany,
• wymagane stężenie robocze,
• parametry piany,
• kompatybilność z posiadanym sprzętem,
• zalecenia producenta dotyczące dozowania,
• zakres temperatur pracy.

Szczególnego znaczenia nabiera to w przypadku środków przeznaczonych do alkoholi i innych cieczy polarnych, gdzie wykorzystuje się specjalistyczne piany alkoholoodporne.

Popularnymi gaśnicami fluor free dla straży pożarnej są gaśnice pianowe z certyfikatem CNBOP Mobiak.

Czy nową pianę można po prostu wlać do samochodu?

Nie powinno się przyjmować takiego założenia bez sprawdzenia dokumentacji technicznej.

Zmiana AFFF na środek fluorine-free może wymagać sprawdzenia całego układu podawania piany.

Dotyczy to między innymi:

• zbiornika środka pianotwórczego,
• układu dozującego,
• przewodów,
• pomp,
• prądownic i urządzeń wytwarzających pianę.

Jednocześnie sprzęt wcześniej eksploatowany z pianą zawierającą PFAS może posiadać pozostałości starego środka.

To właśnie dlatego rozporządzenie wprost uwzględnia w planie zarządzania PFAS rodzaj i metody czyszczenia oraz konserwacji sprzętu.

Wymiana środka powinna więc być traktowana jako proces techniczny, a nie wyłącznie:

„opróżnić zbiornik i nalać nową pianę”.

Przed zmianą warto zweryfikować procedurę z producentem środka oraz producentem urządzenia lub pojazdu.

Przejście na piany fluorine-free powinno obejmować nie tylko zakup nowego środka, ale również sprawdzenie i odpowiednie przygotowanie instalacji dozującej.

Co ze ściekami i pozostałościami środka gaśniczego?

To jeden z elementów nowych przepisów, który może istotnie zmienić sposób myślenia o pianach podczas działań i ćwiczeń.

Pozostałości pian zawierających PFAS nie powinny być traktowane jak zwykła woda po ćwiczeniach.

W przypadku zastosowań objętych odpowiednimi wymaganiami regulacja wskazuje na potrzebę oddzielnego zbierania – tam, gdzie jest to technicznie i praktycznie możliwe – zarówno niewykorzystanych środków, jak i odpadów oraz ścieków powstających podczas ich wykorzystania.

Celem jest przekazanie ich do adekwatnego zagospodarowania w sposób prowadzący do zniszczenia albo nieodwracalnego przekształcenia PFAS.

To może mieć szczególne znaczenie przy:

• opróżnianiu starych zbiorników,
• czyszczeniu instalacji samochodów,
• wymianie środka pianotwórczego,
• likwidacji zapasów koncentratu,
• wyciekach środka.

Zmiana technologii pianowej może więc oznaczać nie tylko zakup nowego środka, ale również konieczność odpowiedniego zagospodarowania tego, który zostaje wycofany.

Co jednostka PSP lub OSP powinna zrobić już teraz?

Do 23 kwietnia 2027 r. pozostało jeszcze trochę czasu, ale duża liczba jednostek oraz pojazdów wykorzystujących środki pianotwórcze powoduje, iż warto przygotować się wcześniej.

1. Sprawdzić, jaki środek jest w tej chwili używany

Należy zidentyfikować producenta, nazwę handlową oraz dokumentację środka.

2. Ustalić, czy zawiera PFAS

Nie należy zakładać obecności PFAS wyłącznie na podstawie koloru piany lub określenia „środek pianotwórczy”.

Informację powinien potwierdzić producent lub dokumentacja produktu.

3. Policzyć posiadane zapasy

Warto uwzględnić zarówno opakowania magazynowe, jak i środek znajdujący się w samochodach i urządzeniach.

4. Nie robić nowych zapasów bez sprawdzenia produktu

Przy kolejnych zakupach warto już uwzględniać zmieniające się wymagania.

5. Sprawdzić dostępne środki fluorine-free

Przy wyborze zamiennika należy zweryfikować jego parametry techniczne i zgodność z posiadanym sprzętem.

6. Zaplanować sposób opróżnienia i czyszczenia instalacji

Jeżeli samochód posiada zbiornik i układ dozowania środka pianotwórczego, sposób przejścia na nową pianę powinien być zaplanowany technicznie.

7. Przeszkolić ratowników

Nowy środek może mieć inne parametry i wymagania dotyczące stosowania.

Dlatego przejście na F3 powinno obejmować również praktyczne zapoznanie ratowników z jego wykorzystaniem.

Czy oznacza to koniec piany w straży pożarnej?

Nie.

Zmiana przepisów nie oznacza rezygnacji z pian jako metody gaszenia pożarów cieczy palnych.

Zmienia się przede wszystkim technologia chemiczna wykorzystywana do ich produkcji.

Piana przez cały czas pozostanie jednym z ważnych narzędzi przy pożarach klasy B.

Strażacy będą jednak coraz częściej korzystać z nowych środków fluorine-free.

Dlatego najbliższe miesiące i lata będą okresem stopniowej zmiany:

AFFF / środki zawierające PFAS

↓

inwentaryzacja i wymiana

↓

fluorine-free / F3

↓

nowe procedury i szkolenia

To kolejny przykład tego, jak rozwój technologii i zmiany regulacyjne wpływają na wyposażenie oraz taktykę współczesnej ochrony przeciwpożarowej.

Q&A – najczęstsze pytania strażaków

Czy od 23 kwietnia 2027 r. PSP i OSP nie będą mogły używać piany?

Nie. Ograniczenie nie oznacza zakazu pian jako takich. Dotyczy PFAS w pianach gaśniczych przy stężeniu równym lub większym niż poziom określony w rozporządzeniu.

Piany fluorine-free przez cały czas mogą być stosowane.

Do kiedy straż może stosować piany zawierające PFAS?

Dla publicznych służb pożarniczych podstawowy okres przejściowy dotyczący stosowania takich pian przewidziano do 23 kwietnia 2027 r.

Czy dotyczy to również OSP?

Regulacja odnosi się do publicznych służb pożarniczych oraz prywatnych służb wykonujących funkcję publicznych służb pożarniczych. W praktyce przy ocenie sytuacji konkretnej jednostki należy uwzględnić jej status i sposób wykonywania zadań w krajowym systemie ochrony przeciwpożarowej.

Czy można zużyć starą pianę podczas ćwiczeń?

Stosowanie PFAS podczas szkolenia i testowania objęte jest okresem przejściowym do 23 kwietnia 2027 r. Po tej dacie odstępstwo dla szkoleń wygasa.

Czy AFFF zawsze zawiera PFAS?

AFFF jest technologią historycznie związaną z fluorowanymi surfaktantami, ale w przypadku konkretnego produktu należy zawsze opierać się na jego dokumentacji i informacji producenta.Co z gaśnicami pianowymi znajdującymi się w jednostce?

Gaśnice przenośne mają odrębne przepisy. PFAS w pianach znajdujących się w gaśnicach przenośnych mogą być przez cały czas stosowane do 31 grudnia 2030 r. Nie należy więc utożsamiać terminu dotyczącego środków pianotwórczych stosowanych przez służby pożarnicze z terminem dotyczącym użytkowania gaśnic przenośnych.

Inaczej wygląda jednak sytuacja w przypadku nowych gaśnic wprowadzanych do obrotu. Dla pian zawierających PFAS w gaśnicach przenośnych podstawowy okres przejściowy kończy się 23 października 2026 r. Odrębny, dłuższy termin – 23 kwietnia 2027 r. – przewidziano dla alkoholoodpornych pian gaśniczych w gaśnicach przenośnych.

Dlatego przy zakupie nowych gaśnic pianowych warto już dziś wybierać rozwiązania bezfluorowe (fluorine-free), szczególnie urządzenia posiadające wymagane na polskim rynku dokumenty, w tym dopuszczenie CNBOP-PIB. Przykładem mogą być gaśnice MOBIAK z bezfluorowym środkiem FFECO: MOBIAK 6 l ABF oraz MOBIAK 9 l AB.

Co oznacza F3?

F3 to określenie stosowane dla pian gaśniczych fluorine-free, czyli rozwiązań niewykorzystujących celowo dodawanych fluorowanych substancji charakterystycznych dla tradycyjnych pian fluorowanych.

Czy piana F3 gasi tak samo jak AFFF?

Nie należy porównywać całych grup produktów jednym stwierdzeniem.

Należy analizować parametry konkretnego środka, jego badania, rodzaj paliwa, wymagane stężenie oraz sprzęt, z którym ma współpracować.

Czy można wymieszać starą pianę AFFF z nową F3?

Nie należy tego robić bez jednoznacznego potwierdzenia producentów. Przy zmianie środka trzeba sprawdzić sposób opróżnienia, czyszczenia instalacji i wymagania dotyczące nowego produktu.

Co z PFAS podczas dużego pożaru zakładu przemysłowego?

Rozporządzenie przewiduje szczególne odstępstwa dla określonych zastosowań, w tym interwencji przy pożarach przemysłowych w zakładach objętych dyrektywą Seveso III, pod warunkiem iż środek i sprzęt są przeznaczone wyłącznie do takiego wykorzystania. Dla tych zastosowań przewidziano okres przejściowy do 23 października 2035 r.

Podsumowanie

Ograniczenie PFAS będzie jedną z większych zmian technologicznych dotyczących środków gaśniczych wykorzystywanych przez europejskie służby pożarnicze.

Dla PSP i OSP szczególnie ważna jest data:

23 kwietnia 2027 r.

Do tego dnia obowiązuje podstawowy okres przejściowy dla stosowania pian zawierających PFAS przez publiczne służby pożarnicze oraz podczas szkoleń i testów.

Nie oznacza to jednak, iż jednostki powinny czekać do ostatniej chwili.

Już dziś warto:

zinwentaryzować posiadane środki pianotwórcze,

sprawdzić dokumentację i obecność PFAS,

zweryfikować zapasy znajdujące się w samochodach,

rozważyć środki fluorine-free przy kolejnych zakupach,

zaplanować czyszczenie i przystosowanie instalacji,

przygotować ratowników do pracy z nowymi środkami.

Piana nie znika więc z wyposażenia straży pożarnej.

Zmienia się technologia, na której będzie opierało się jej działanie.

Dla jednostek PSP i OSP najbliższe miesiące będą dobrym momentem, aby przygotować się do tej zmiany wcześniej – zanim nowe terminy zaczną bezpośrednio wpływać na sposób prowadzenia działań, szkoleń i gospodarkę środkami pianotwórczymi.