Kostomłoty - ślady dawnego miasta ukryte w centrum wsi

Zdjęcie: Kostomłoty otrzymały prawa miejskie w 1214 roku, a po zniszczeniach wojennych zostały odnowione w 1692 roku przez cesarza Leopolda I. Ostatecznie miejscowość utraciła status miasta w 1875 roku.

Na pierwszy rzut oka Kostomłoty to spokojna dolnośląska wieś i siedziba gminy. Wystarczy jednak zatrzymać się na chwilę w centrum miejscowości, by zauważyć, iż jej historia nie jest zwyczajna. Dawny plac rynkowy, kościół, historyczny układ zabudowy i pręgierz przypominają, iż Kostomłoty były kiedyś miastem.

Jednym z najciekawszych śladów tej przeszłości jest pręgierz znajdujący się w centrum miejscowości. Dziś może być mijany bez większej refleksji, ale dawniej był symbolem prawa i porządku. To właśnie przy takich obiektach publicznie wykonywano kary hańbiące, a samo ich istnienie świadczyło o miejskim charakterze miejscowości. Pręgierz w Kostomłotach przypomina więc, iż tutejsza społeczność funkcjonowała kiedyś według zasad typowych dla dawnych ośrodków miejskich.

Równie ważnym elementem jest dawny plac rynkowy. To on stanowił serce Kostomłotów, kiedy miejscowość pełniła funkcję lokalnego ośrodka handlowego. Rynek był miejscem spotkań, wymiany informacji, handlu i codziennego życia mieszkańców. Do dziś w układzie przestrzennym Kostomłotów można dostrzec ślady dawnego założenia miejskiego, szczególnie w rejonie obecnej ulicy 1 Maja.

W zachodniej części dawnego rynku znajduje się kościół parafialny pw. Podwyższenia Krzyża Świętego, otoczony cmentarzem przykościelnym. To jeden z najważniejszych punktów historycznych miejscowości. Według przekazów, gdy w 1635 roku podczas wojny trzydziestoletniej Kostomłoty zostały splądrowane, spalone i niemal całkowicie zniszczone, ocaleć miał właśnie kościół. Ten fakt pokazuje, jak ważne miejsce zajmuje on w lokalnej pamięci.

Kostomłoty otrzymały prawa miejskie w 1214 roku, a po zniszczeniach wojennych zostały odnowione w 1692 roku przez cesarza Leopolda I. Ostatecznie miejscowość utraciła status miasta w 1875 roku. Choć od tego czasu minęło wiele lat, dawna miejska przeszłość przez cały czas jest widoczna w przestrzeni miejscowości.

Dlatego spacerując po Kostomłotach warto spojrzeć na nie inaczej. Nie tylko jak na siedzibę gminy, ale jak na miejsce, w którym codzienny krajobraz skrywa ślady dawnego miasta. Pręgierz, rynek, kościół i historyczny układ zabudowy tworzą opowieść, którą można czytać bezpośrednio z przestrzeni miejscowości. Kostomłoty są dowodem na to, iż choćby dobrze znane miejsca potrafią zaskoczyć swoją historią.

Czy Kostomłoty mogłyby kiedyś ponownie stać się miastem? Historia pokazuje, iż nie byłoby to oderwane od przeszłości tej miejscowości.