Ukraiński system ostrzegania. Czy Polska powinna go skopiować?

O problemach z alarmowaniem mieszkańców informowaliśmy na Remiza.pl już wcześniej. Po ostatnich wydarzeniach temat ponownie wrócił do debaty publicznej, a kolejne media zwracały uwagę na przypadki, w których mieszkańcy części powiatów nie zostali ostrzeżeni lub syreny nie zostały uruchomione. Równocześnie coraz częściej pojawiają się głosy, iż Alert RCB wykorzystywany jest bardzo szeroko, przez co część odbiorców zaczyna ignorować kolejne komunikaty.

Tymczasem od ponad czterech lat Ukraina korzysta z rozwiązania, które każdego dnia przechodzi najtrudniejszy możliwy test. Od rozpoczęcia pełnoskalowej rosyjskiej inwazji 24 lutego 2022 roku państwo nie tylko rozwija obronę przeciwlotniczą, ale także stale udoskonala system ostrzegania ludności. Jednym z jego najbardziej rozpoznawalnych elementów jest aplikacja Air Alert (Повітряна тривога), jednak wbrew pozorom nie ona jest najważniejsza.

Air Alert nie jest samodzielnym systemem alarmowym. To jedynie końcowy element państwowego systemu ostrzegania. Sama aplikacja nie wykrywa rakiet, dronów ani innych zagrożeń. Informacje pochodzą wyłącznie z oficjalnych źródeł, przede wszystkim od Sił Powietrznych Ukrainy oraz państwowych struktur odpowiedzialnych za obronę cywilną i zarządzanie kryzysowe.

Gdy wojskowe systemy wykryją zagrożenie, informacja trafia do uprawnionego operatora odpowiedzialnego za dany obwód. Jeszcze przed wojną jego zadaniem było uruchamianie syren alarmowych. Po wdrożeniu Air Alert proces został rozszerzony. Dziś jedno polecenie powoduje jednoczesne uruchomienie syren oraz wysłanie informacji do cyfrowych kanałów ostrzegania.

W praktyce oznacza to, iż mieszkańcy niemal w tej samej chwili słyszą syreny i otrzymują powiadomienie na telefonie. Komunikat informuje o rozpoczęciu alarmu, wskazuje zagrożony region i zaleca natychmiastowe udanie się do schronienia lub bezpiecznego miejsca. Gdy zagrożenie mija, z tego samego systemu wysyłana jest informacja o odwołaniu alarmu.

Jedną z największych zalet ukraińskiego rozwiązania jest jego regionalizacja. Alarm nie musi obejmować całego kraju. Operator może uruchomić go wyłącznie dla konkretnego obwodu, dzięki czemu mieszkańcy innych części Ukrainy nie otrzymują niepotrzebnych ostrzeżeń. Użytkownik aplikacji może wybrać interesujący go region, a powiadomienia dotyczą wyłącznie tego obszaru.

Na tym jednak system się nie kończy. Z tego samego oficjalnego źródła korzystają również inne kanały informacyjne. Dane wykorzystywane są przez mapy alarmów, oficjalne kanały w mediach społecznościowych, komunikatory, a także przez Google, które wysyła ostrzeżenia bezpośrednio na telefony z systemem Android. Oznacza to, iż mieszkańcy otrzymują identyczne informacje niezależnie od tego, z jakiego narzędzia korzystają. Wszystkie kanały opierają się na jednym, oficjalnym źródle danych.

Sam pomysł stworzenia Air Alert narodził się w pierwszych dniach pełnoskalowej wojny. gwałtownie okazało się, iż nie wszędzie znajdują się syreny alarmowe, a tam, gdzie były, nie zawsze były słyszalne. Dlatego zdecydowano się stworzyć cyfrowe rozszerzenie istniejącego systemu ostrzegania. Aplikację opracowano w ciągu zaledwie kilku dni, a później była ona sukcesywnie rozwijana i integrowana z kolejnymi usługami.

Dziś, po ponad czterech latach wojny, ukraiński system ostrzegania stał się jednym z najlepiej sprawdzonych rozwiązań tego typu na świecie. Każdego dnia jest wykorzystywany podczas rzeczywistych ataków rakietowych i dronowych, a miliony mieszkańców otrzymują ostrzeżenia w czasie rzeczywistym.

W Polsce trwa budowa nowego systemu ochrony ludności i obrony cywilnej. To dobry moment, aby zadać pytanie, czy zamiast projektować wszystkie rozwiązania od podstaw, nie warto wykorzystać doświadczeń kraju, który od lat testuje taki system w warunkach realnego zagrożenia. Taki model mógłby znaleźć zastosowanie nie tylko podczas zagrożeń militarnych, ale również w przypadku powodzi, dużych pożarów, awarii przemysłowych, skażeń czy innych sytuacji kryzysowych. W dobie cyfryzacji skuteczne ostrzeganie mieszkańców powinno opierać się na jednym, zintegrowanym systemie, który jednocześnie uruchamia wszystkie dostępne kanały komunikacji.