"Są ludzie, którzy mają po kilkaset sztuk broni". Premier zlecił pilny przegląd przepisów

Pilny przegląd przepisów i kontrola strzelnic

Premier Donald Tusk zlecił przeprowadzenie pilnego przeglądu wszystkich obowiązujących przepisów regulujących kwestie posiadania broni. Działania te mają objąć również szczegółową analizę sposobu funkcjonowania strzelnic. Premier zaznaczył, iż celem rządu jest uzyskanie pełnej pewności, iż rejestrowany jest każdy egzemplarz broni, który trafia w ręce prywatne.

Arsenały w domach i broń "kolekcjonerska"

Jednym z kluczowych powodów weryfikacji prawa jest zjawisko rejestrowania broni o charakterze bojowym jako obiektów kolekcjonerskich lub sportowych. – Mamy świadomość, iż jednak dość dużo broni, która wygląda na broń do zabijania ludzi, trafia jako broń kolekcjonerska czy sportowa. Widzimy zdjęcia u ludzi – są ludzie, którzy mają po kilkaset sztuk broni w domu, całe arsenały – wskazał premier.

Jednocześnie szef rządu zastrzegł, iż nie chce demonizować żadnej z tych sytuacji. Podkreślił, iż gabinet nie zamierza ulegać chwilowym emocjom ani populistycznym wezwaniom – zarówno tym, które domagają się pełnego dostępu do broni, jak i tym postulującym wprowadzenie skrajnie restrykcyjnych zakazów. Do tematu rząd planuje podejść w sposób odpowiedzialny i metodyczny.

Granice prewencji

Premier zwrócił uwagę na fakt, iż same przepisy nie są w stanie całkowicie wyeliminować zagrożeń. Jako przykład podał zamachowca z Krakowa, który niespełna rok przed zdarzeniem pomyślnie przeszedł wymagane badania psychologiczne, aby uzyskać pozwolenie na broń. – My idealnego świata tu nie zbudujemy, ale chciałbym, żebyśmy mieli pewność, iż Polska jest tak jak była do tej pory krajem bezpiecznym – podsumował premier, deklarując, iż państwo musi zrobić wszystko, co w jego mocy, aby skutecznie realizować zadania z zakresu prewencji.

Lawinowy wzrost liczby broni w rękach prywatnych

Tymczasem z raportu Najwyższej Izby Kontroli wynika, iż w rękach prywatnych jest prawie milion sztuk broni. Wyraźny wzrost liczby pozwoleń na broń oraz rejestrowanych egzemplarzy rozpoczął się w 2022 roku. Dane Komendy Głównej Policji (KGP) pokazują skalę tego zjawiska:

• Na koniec 2020 roku w obiegu prawnym znajdowało się 234,9 tys. pozwoleń osób fizycznych, a zarejestrowanych było 587,9 tys. sztuk broni.
• Na koniec 2024 roku liczby te wzrosły odpowiednio do 367,4 tys. pozwoleń oraz 930,1 tys. egzemplarzy broni.

Pozwolenia wydane w latach 2022–2024 stanowiły ponad 33 proc. wszystkich pozwoleń aktywnych na koniec 2024 roku, a zarejestrowana w tym okresie broń to niemal 40 proc. ogólnego stanu posiadania osób fizycznych. Największa dynamika wzrostu dotyczyła celów ochrony osobistej oraz ochrony osób i mienia (co było skutkiem ułatwień dla funkcjonariuszy wprowadzonych w 2023 roku), a także celów kolekcjonerskich i sportowych.

Brak okresowych badań i luki w prawie unijnym

W Polsce pozwolenia na broń dla osób fizycznych wydawane są bezterminowo, a stan zdrowia psychofizycznego weryfikowany jest jednorazowo na etapie składania wniosku (z wyjątkiem pozwoleń do ochrony osobistej oraz ochrony osób i mienia). NIK alarmuje, iż takie rozwiązanie jest niezgodne z unijną dyrektywą 2021/555, która nakłada na państwa członkowskie obowiązek wdrożenia systemu monitorowania spełniania warunków pozwolenia przez cały okres jego obowiązywania, w tym okresowej oceny informacji medycznych i psychologicznych.

Co więcej, w lipcu 2023 roku zniesiono obowiązek okresowych badań dla myśliwych. W Polsce takim obowiązkiem objęci są tylko cywile mający pozwolenie na broń do ochrony osobistej oraz do ochrony osób i mienia.

Pozostali posiadacze pozwoleń na broń – tj. m.in. myśliwi, osoby wykorzystujące broń do celów sportowych, szkoleniowych czy kolekcjonerskich – okresowych badań lekarskich i psychologicznych przechodzić nie muszą. W ich przypadku zdolności psychofizyczne podlegają ocenie jednorazowo na etapie wnioskowania o wydanie dokumentu.

Dodatkowo w polskim systemie brakuje mechanizmów pozwalających na bieżąco monitorować, czy nie ustały przesłanki do posiadania broni – np. czy właściciel pozwolenia kolekcjonerskiego przez cały czas należy do stowarzyszenia o tym charakterze lub czy funkcjonariusz posiadający broń prywatną nie odszedł ze służby.

Broń zmarłych bez nadzoru choćby przez 30 lat

Jednym z najbardziej rażących uchybień wykazanych przez kontrolę NIK jest brak systemowej weryfikacji zgonów posiadaczy broni. Policja nie dysponowała zautomatyzowanymi rozwiązaniami, które pozwalałyby na bieżąco zestawiać rejestry posiadaczy broni z bazą PESEL.

W efekcie broń po osobach zmarłych pozostawała niezabezpieczona w domach i była narażona na dostęp osób nieuprawnionych. Kontrolerzy NIK ustalili przypadki, w których broń po zmarłych nie była zabezpieczona przez 10, 19, a w skrajnych przypadkach choćby przez 30 lat od dnia zgonu właściciela. Dopiero w trakcie kontroli (w czerwcu 2025 r.) KGP opracowała i wdrożyła procedury obligujące podległe jednostki do okresowej weryfikacji zgonów.

Bałagan w rejestrach – Policja nie wie, ilu obywateli ma broń

NIK zwraca uwagę, iż Policja nie posiadała rzetelnych informacji o rzeczywistej liczbie osób posiadających pozwolenie na broń oraz liczbie osób, które tę broń fizycznie posiadają. Dane prezentowane na oficjalnych stronach internetowych były błędne, ponieważ Policja sumowała pozwolenia wydane na poszczególne cele, nie uwzględniając faktu, iż jedna osoba może posiadać kilka pozwoleń (np. sportowe i kolekcjonerskie).

Wewnętrzny rejestr "Broń" okazał się przestarzały i pozbawiony funkcji automatycznego generowania wiarygodnych statystyk. Z kolei nowy, centralny System Rejestracji Broni (SRB), administrowany przez MSWiA, został uruchomiony z prawie 5-letnim opóźnieniem i do czasu zakończenia kontroli pozostawał niekompletny z powodu braku migracji danych historycznych z rejestrów policyjnych i wojskowych. Dodatkowo system ten zmagał się z wielomiesięcznymi przerwami w dostępie dla przedsiębiorców z branży zbrojeniowej.

Będą zmiany?

Polskie Radio RDC zapytało Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, czy resort rozważa zmiany dotyczące wydawania pozwoleń na broń oraz kontrolę ludzi, którzy takie posiadają. Jak powiedziała nam rzeczniczka MSWiA Karolina Gałecka, rząd rozpoczyna właśnie analizę przepisów. – Będziemy je weryfikować pod różnym kątem, również pod kątem badań psychologicznych. Zastanowimy się, czy nie należałoby tutaj prowadzić zmian w przepisach, jeżeli chodzi o częstotliwość badań psychologicznych – wskazała.

Dyskusje o dostępie do broni to pokłosie sobotniego zamachu w Krakowie. Do ataku doszło na Rynku Głównym. 24-letni mężczyzna wjechał samochodem na płytę rynku, a następnie otworzył ogień z broni automatycznej do przypadkowych osób. Zginęło sześć osób, a 16 zostało rannych, w tym dwóch policjantów i sprawca ataku, który zmarł w szpitalu w poniedziałek nad ranem. Rzecznik Prokuratury Krajowej prok. Przemysław Nowak poinformował, iż łącznie w Krakowie zostało oddanych choćby kilkaset strzałów. W samochodzie sprawcy zamachu znaleziono łącznie cztery sztuki broni, w tym dwa karabiny AR-15 oraz dwa pistolety, a także w samochodzie i przy mężczyźnie kilkaset sztuk amunicji, w tym do tych karabinów i do pistoletów. Zabezpieczono również bardzo dużą liczbę łusek.

"Policjant nie powinien bać się użycia broni". Leszek Miller komentuje zamach w Krakowie