Ponad 23 mln zł na pamięć o ofiarach. Muzeum w Żabikowie otworzyło nowe skrzydło

Inwestycja rozpoczęła się w 2024 roku. Jej celem było nie tylko zwiększenie powierzchni muzeum, ale przede wszystkim stworzenie warunków do prowadzenia szerszej działalności wystawienniczej, edukacyjnej, naukowej i archiwalnej.

Nowe skrzydło ma 1049,4 m kw. Po zakończeniu rozbudowy cały obiekt liczy 1555,9 m kw. W dodatkowej części znalazły się m.in. biblioteka, sala edukacyjna, przestrzenie do przechowywania muzealiów oraz sala konferencyjna. Ta ostatnia zacznie być regularnie wykorzystywana już w październiku. Muzeum zapowiada cykl „Czwartków Filmowych” oraz comiesięczne wykłady tematyczne.

– To jedno z tych ważnych miejsc w Wielkopolsce, które powinniśmy wszyscy otaczać naszą troską. Dbać o to, aby te miejsca były odwiedzane – mówił podczas otwarcia marszałek województwa wielkopolskiego Marek Woźniak.

Jak podkreślał, modernizowanie muzeów ma służyć również dostosowaniu sposobu opowiadania o przeszłości do potrzeb współczesnych odbiorców, szczególnie ludzi młodych. W przypadku Żabikowa chodzi o historię wyjątkowo trudną – niemieckiego terroru, okupacji i funkcjonowania obozu karno-śledczego.

Nowy budynek pozwoli muzeum rozszerzyć działalność edukacyjną, która od lat jest jednym z ważnych elementów jego pracy. Dyrektorka placówki Anna Ziółkowska zwróciła uwagę, iż muzeum coraz mocniej pełni rolę ośrodka pozaszkolnej edukacji historycznej, a dodatkowe zaplecze umożliwi zarówno prowadzenie badań, jak i rozmowę o tym, jakie znaczenie wydarzenia z przeszłości mają dla współczesności.

Wraz z rozbudową przygotowano nowe ekspozycje. Jedna z nich, „Ślady przeszłości na terenie byłego niemieckiego Obozu karno-śledczego w Żabikowie”, prezentuje przedmioty odnalezione na terenie muzeum podczas realizacji inwestycji.

Kolejna wystawa otwiera przed zwiedzającymi część muzealnych zbiorów związanych nie tylko z Żabikowem, ale również Fortem VII i Chełmnem nad Nerem. Wśród prezentowanych obiektów znajdują się dokumenty i pamiątki dotyczące więźniów, materiały związane z pracą przymusową Żydów w Wielkopolsce oraz przedmioty dokumentujące codzienność Polaków podczas niemieckiej okupacji.

Osobną ekspozycję zatytułowano „Sprawcy”. Umieszczono ją w piwnicy tzw. willi komendanta, znajdującej się pomiędzy skrzydłami muzeum. Jej tematem są członkowie kadry obozowej.

Widocznym już przed wejściem elementem inwestycji jest nowy mural. Jego projekt nawiązuje do płaskorzeźby ze „Ściany Śmierci” autorstwa Józefa Gosławskiego, a jednocześnie wykorzystuje współczesny język sztuki pamięci. Zgeometryzowane ludzkie twarze symbolizują ofiary obozu i mają przypominać zarówno o ich cierpieniu, jak i oporze oraz godności. Mural odnosi się do losów więźniów Żabikowa, działaczy podziemia oraz mieszkańców Kraju Warty represjonowanych przez niemieckich okupantów.

W ramach przedsięwzięcia powstały także nowy system informacji wewnętrznej i mapa Kraju Warty. Przy projektowaniu przestrzeni uwzględniono potrzeby osób niewidomych i słabowidzących.

Znaczenie rozbudowy wynika przede wszystkim z historii miejsca, na którym działa muzeum. Niemiecki obóz karno-śledczy w Żabikowie utworzono w kwietniu 1943 roku. Do wiosny następnego roku działał równolegle z obozem w Forcie VII w Poznaniu, którego działalność następnie kontynuował.

Do 19 stycznia 1945 roku w obozowej ewidencji znalazły się nazwiska 21 624 więźniów. W Żabikowie więziono m.in. członków Armii Krajowej, Narodowej Organizacji Wojskowej, Polski Niepodległej, Szarych Szeregów i Polskiej Partii Robotniczej. Wśród osadzonych było około 1,5 tys. osób związanych z AK oraz organizacjami później z nią scalonymi. Część więźniów została na terenie obozu zamordowana.

Podczas otwarcia marszałek Marek Woźniak podkreślał, iż zachowywanie i przekazywanie wiedzy o tych wydarzeniach ma znaczenie nie tylko dla pamięci o ofiarach.

– Praca związana z przekazywaniem wiedzy i bolesnej historii musi nieustannie trwać. Ku przestrodze. Musimy zrobić wszystko, aby uniknąć jej powtórzenia – zaznaczył.

Nowe skrzydło ma pomóc w realizacji tego zadania, dając Muzeum Martyrologicznemu w Żabikowie więcej możliwości zarówno do prezentowania zbiorów, jak i prowadzenia zajęć, spotkań, badań oraz wydarzeń poświęconych historii okupacji i pamięci o jej ofiarach.