Fiskus zyska nowe narzędzia. Przedawnienie nie zakończy sprawy

Propozycja przygotowana przez Ministerstwo Finansów oznacza jedną z najbardziej radykalnych reform odpowiedzialności karnej skarbowej w ostatnich latach. Do tej pory obowiązywała zasada, zgodnie z którą przedawnienie podatku – zwykle po pięciu latach – powodowało jednocześnie ustanie karalności czynu.

Resort finansów chce zerwać z tym automatycznym powiązaniem, argumentując, iż obecne regulacje pozwalają unikać odpowiedzialności w najbardziej skomplikowanych sprawach, w tym przy wieloletnich oszustwach podatkowych czy karuzelach VAT.

Koniec automatyzmu między podatkiem a karą

Kluczową zmianą ma być uchylenie art. 44 § 2 Kodeksu karnego skarbowego. Przepis ten w tej chwili wprost łączy przedawnienie zobowiązania podatkowego z wygaśnięciem karalności przestępstwa skarbowego. Po nowelizacji oba te mechanizmy mają działać niezależnie.

W praktyce oznacza to, iż choćby jeżeli fiskus nie będzie już mógł wydać decyzji podatkowej ani domagać się zapłaty zaległego podatku, organy ścigania przez cały czas zyskają prawo do wszczynania i prowadzenia postępowań karnych skarbowych.

– Nie chcemy dopuścić do unikania odpowiedzialności karnej w sytuacji, gdy faktycznie doszło do przestępstwa skarbowego – mówił w rozmowie z „Dziennikiem Gazetą Prawną” Jarosław Neneman.

Ministerstwo podkreśla, iż zobowiązanie podatkowe i odpowiedzialność karna to dwa odrębne porządki prawne, które nie powinny być uzależnione od jednego terminu przedawnienia.

Zmiany także w Ordynacji podatkowej

Nowelizacja obejmuje również Ordynację podatkową. Projekt zakłada uchylenie art. 70 § 6 pkt 1, który pozwalał zawieszać bieg przedawnienia podatku w momencie wszczęcia postępowania karno-skarbowego „w sprawie”, choćby jeżeli nikomu nie postawiono zarzutów.

Ten mechanizm przez lata był krytykowany jako narzędzie do sztucznego wydłużania postępowań podatkowych. Zastrzeżenia zgłaszali sędziowie, przedstawiciele doktryny prawniczej oraz Rzecznik Praw Obywatelskich.

Po zmianach termin przedawnienia podatku ma biec niezależnie od toczącego się postępowania karno-skarbowego. Formalnie ma to ograniczyć nadużycia ze strony organów.

Fiskus sięgnie po „tylne drzwi”?

Jednocześnie państwo zyskuje inne narzędzie – możliwość dochodzenia należności w ramach postępowania karnego skarbowego. najważniejsze znaczenie ma tu instytucja obowiązku naprawienia szkody.

Jak wskazuje Marek Jarosiewicz, partner w kancelarii Wódkiewicz Sosnowski Jarosiewicz, szkoda ta w praktyce odpowiada wysokości niezapłaconego podatku.

– Taka szkoda co do zasady odpowiada wysokości niezapłaconej należności podatkowej. To oznacza, iż organ karnoskarbowy byłby uprawniony do dochodzenia de facto podatku przez dłuższy czas niż dotychczas, tyle iż „tylnymi drzwiami”, w postępowaniu karnoskarbowym – wskazuje ekspert.

Zdaniem części specjalistów może to sprawić, iż instytucja przedawnienia podatkowego stanie się w praktyce iluzoryczna.

Wątpliwości co do roli sądów karnych

Kontrowersje budzi także przygotowanie sądów karnych do rozstrzygania skomplikowanych sporów podatkowych. Ewelina Skwierczyńska, doradca podatkowy w Tax-es, zwraca uwagę na ryzyko osłabienia zaufania obywateli do państwa.

– Wprowadzenie tak szerokich uprawnień wymaga realnego wsparcia kompetencyjnego dla sądów karnych, które coraz częściej będą musiały rozstrzygać bardzo złożone sprawy podatkowe. To wymaga holistycznego podejścia i wzmocnienia gwarancji procesowych osób podejrzanych – podkreśla.

Dla przedsiębiorców nowe regulacje oznaczają konieczność znacznie dłuższego przechowywania dokumentacji oraz większą ostrożność przy podejmowaniu decyzji podatkowych – ryzyko odpowiedzialności może bowiem towarzyszyć im przez wiele lat.