Fiskus sprawdza zakupy Polaków. Większy zakup może kosztować Cię kosztować i to słono

Urząd skarbowy może zażądać wyjaśnienia źródła pieniędzy na każdy większy zakup. jeżeli właściciel nie przedstawi dokumentów potwierdzających pochodzenie środków, fiskus nałoży podatek w wysokości 75% od nieudokumentowanej kwoty. W 2024 roku przeprowadzono 2,4 mln czynności sprawdzających, które wykazały nieprawidłowości u niemal wszystkich kontrolowanych osób. Wyjaśniamy, kiedy można spodziewać się kontroli i jak przygotować dokumentację.

Zdjęcie poglądowe. Fot. Warszawa w Pigułce

Zakupy muszą mieć pokrycie w ujawnionych dochodach

Urząd skarbowy porównuje wydatki podatnika z jego zgłoszonymi przychodami. jeżeli wartość zakupów przekracza oficjalne dochody, organ podatkowy wszczyna postępowanie wyjaśniające. Nie ma znaczenia forma płatności – przelew lub gotówka. Fiskus bada pochodzenie środków, nie sposób ich przekazania.

Przepisy wymagają, aby każdy wydatek miał pokrycie w opodatkowanych lub zwolnionych z podatku przychodach. Właściciel musi wykazać, skąd pochodziły pieniądze użyte na zakup. Samo stwierdzenie „miałem oszczędności” nie wystarczy – trzeba przedstawić dokumenty pokazujące źródło tych oszczędności.

Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, iż podatnik musi udowodnić pochodzenie środków konkretnymi dowodami. Tłumaczenia o gromadzeniu gotówki przez lata bez dokumentacji nie spełniają warunku uprawdopodobnienia. Decydują wyciągi bankowe, umowy, potwierdzenia przelewów i inne oficjalne dokumenty.

Czynności sprawdzające wykrywają nieprawidłowości w 98% przypadków

W 2024 roku Krajowa Administracja Skarbowa przeprowadziła 2,4 mln czynności sprawdzających – o 110 tys. więcej niż rok wcześniej. To mniej sformalizowana forma kontroli, która pozwala gwałtownie weryfikować prawidłowość rozliczeń podatników. Dane pokazują, iż w 98% zakończonych postępowań stwierdzono nieprawidłowości.

Organy podatkowe mają coraz lepszy dostęp do informacji o transakcjach. Jednolite pliki kontrolne JPK, kasy fiskalne online i systemy analityczne pozwalają trafnie typować osoby do weryfikacji. Od 2026 roku wejdzie obowiązkowy Krajowy System e-Faktur, który jeszcze zwiększy możliwości kontrolne skarbówki.

Równocześnie liczba formalnych kontroli podatkowych spada. W pierwszej połowie 2025 roku wszczęto 4271 kontroli podatkowych, o 16,4% mniej niż rok wcześniej. Eksperci tłumaczą, iż urzędy częściej wykorzystują czynności sprawdzające jako wygodniejsze i szybsze narzędzie weryfikacji.

Od nieudokumentowanej kwoty fiskus pobiera 75%

Wysokość sankcyjnego podatku wynosi zawsze 75% nieudokumentowanej części wydatków. Urząd nie obciąża podatkiem całej wartości zakupu, tylko tej części, której pochodzenia nie można wyjaśnić. Stawka nie podlega negocjacji i nie można jej rozłożyć na raty bez zgody organu.

Przykład z praktyki: kupujesz mieszkanie za 400 tys. zł. Wykazujesz oficjalne dochody 100 tys. rocznie przez 3 lata, co daje 300 tys. udokumentowanych oszczędności. Nieudokumentowana nadwyżka wynosi 100 tys. zł. Od tej kwoty zapłacisz 75 tys. zł podatku.

Trybunał Konstytucyjny potwierdził, iż 75% to nie kara, ale szczególnego rodzaju podatek. Podstawę opodatkowania stanowi kwota nadwyżki wydatku nad przychodami opodatkowanymi lub nieopodatkowanymi uzyskanymi przed poniesieniem wydatku. W postępowaniu to podatnik musi wykazać legalność swojego postępowania, nie urząd udowodnić mu winę.

Zakupy za gotówkę przekraczające oficjalne dochody

Do grupy podwyższonego ryzyka należą osoby dokonujące zakupów gotówkowych, gdy wartość przekracza ich oficjalne przychody. Szczególnie niebezpieczne są transakcje gotówkowe przekraczające równowartość 15 tys. euro. Z ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy wynika, iż takie operacje muszą być zgłaszane Generalnemu Inspektorowi Informacji Finansowej.

Podejrzenia budzi sytuacja przedsiębiorców, którzy oficjalnie wykazują straty, ale prowadzą wystawny tryb życia. Kupują drogie samochody, nieruchomości, organizują kosztowne przyjęcia. Rozbieżność między deklarowanymi dochodami a wydatkami automatycznie wzbudza zainteresowanie organów.

Do kategorii ryzyka należą również osoby niewykazujące żadnych dochodów, a jednocześnie ponoszące znaczne wydatki. Inwestorzy giełdowi oraz osoby dokonujące zakupu nieruchomości o znacznej wartości również podlegają wzmożonej uwadze fiskusa. Każda z tych sytuacji może wywołać wszczęcie postępowania.

Platformy internetowe przekazują dane do urzędów

Dzięki unijnej dyrektywie DAC7 fiskus otrzymał dostęp do danych transakcyjnych z platform internetowych. Airbnb, Allegro, OLX, Vinted, Booking przekazują organom informacje o użytkownikach, którzy zarobili powyżej 2000 euro. Osoby zarabiające na sprzedaży w internecie lub wynajmie mieszkań mogą spodziewać się kontroli.

Choć nowe przepisy obejmują raportowanie od 2023 roku, skarbówka może sięgnąć wstecz. Urząd ma prawo sprawdzać transakcje choćby z ostatnich 5 lat. choćby sporadyczne zarobki z przeszłości mogą być podstawą do nałożenia kar wraz z odsetkami.

Równie ryzykowne są niezgłoszone pożyczki od rodziny. Od 2016 roku obowiązują specjalne zasady – pożyczki muszą być zawarte na piśmie i zgłoszone do urzędu skarbowego. Niezgłoszona pożyczka może zostać potraktowana jako nieujawnione źródło dochodu, co skutkuje wymierzeniem 75% podatku od całej kwoty.

Trzymanie gotówki w domu nie jest dowodem

Większość kontrolowanych tłumaczy wydatki oszczędnościami gromadzonymi latami w domu. Ta wymówka przestała działać. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził wprost, iż powołanie się na oszczędności bez konkretnych dowodów to za mało.

Problem w tym, iż pieniądze trzymane w domu nie pozostawiają śladu. Nie ma wyciągów, przelewów, potwierdzeń. Urząd skarbowy nie ma podstaw, by uwierzyć w zapewnienia podatnika. jeżeli przez 10 lat odkładałeś gotówkę i trzymałeś ją w szafie, musisz udowodnić skąd pochodziła ta gotówka przed odkładaniem.

Warszawskie małżeństwo kupiło nieruchomość za ponad 320 tys. zł. Udokumentowali większość środków, ale 27 tys. pozostało bez pokrycia. Naczelny Sąd Administracyjny utrzymał decyzję fiskusa – para zapłaciła ponad 20 tys. zł podatku tylko od tej nieudokumentowanej części.

Co to oznacza dla czytelnika

Jeśli planujesz większy zakup, musisz przygotować dokumentację finansową już teraz. Każdy wydatek powinien mieć jasne pokrycie w udokumentowanych przychodach. Najlepszą ochroną są wyciągi bankowe pokazujące przepływ środków, umowy kredytów, orzeczenia spadkowe, potwierdzenia odszkodowań ubezpieczeniowych.

Zachowaj wszystkie faktury i rachunki w jednym miejscu, łatwo dostępnym dla kontrolerów. Systematyczne archiwizowanie dokumentów finansowych może uratować przed sankcjami w przyszłości. Warto przechowywać dokumenty przez co najmniej 5 lat, bo tyle wynosi przedawnienie roszczeń podatkowych.

Legalizuj pożyczki od rodziny już w momencie ich zawarcia. Umowa musi być sporządzona na piśmie i zgłoszona do urzędu skarbowego w ciągu 14 dni. Tylko wtedy stanowi wiarygodne źródło środków. Pożyczka przekazana gotówką bez dokumentów to dla fiskusa nieujawniony dochód.

W przypadku wszczęcia kontroli nie lekceważ sprawy. Postępowanie w sprawie nieujawnionych dochodów różni się od zwykłego – to ty musisz wykazać legalność swojego postępowania, a nie urząd udowodnić ci winę. Im szybciej dostarczysz dokumenty, tym szybciej sprawa się zakończy.

Kontrole podatkowe są przewlekłe – zdarzają się przypadki trwające powyżej 12 miesięcy. W przypadku większych transakcji warto skonsultować się z doradcą podatkowym już na etapie planowania zakupu, nie czekając na kontrolę. Doradca pomoże przygotować odpowiednią dokumentację i uniknie pułapek, które mogą kosztować dziesiątki tysięcy złotych.

Podsumowanie

Urząd skarbowy może sprawdzić źródło finansowania każdego większego zakupu. Brak dokumentacji pochodzenia środków skutkuje podatkiem w wysokości 75% od nieudokumentowanej kwoty. W 2024 roku przeprowadzono 2,4 mln czynności sprawdzających, które w 98% przypadków wykazały nieprawidłowości. Platformy internetowe przekazują dane o użytkownikach zarabiających powyżej 2000 euro, a fiskus może sprawdzać transakcje z ostatnich 5 lat. Każdy większy wydatek wymaga przygotowania dokumentacji finansowej potwierdzającej legalne źródło pieniędzy.