Amerykanie musieli oddać skarby. Turcja odzyskała 100 zabytków

W Muzeach Archeologicznych w Stambule zaprezentowano 100 zabytków odzyskanych ze Stanów Zjednoczonych. Uroczystość odbyła się 2 listopada z udziałem tureckiego ministra kultury i turystyki Mehmeta Nuriego Ersoya oraz przedstawiciela prokuratury na Manhattanie Matthew Bogdanosa.

Jak poinformowały tureckie władze, powrót cennych eksponatów był efektem wieloletnich badań archeologicznych, analiz dokumentów i współpracy z amerykańskimi organami ścigania.

Wśród odzyskanych przedmiotów znalazły się między innymi starożytna broń, ceremonialne instrumenty muzyczne, naczynia, elementy dekoracji budowli, maski teatralne i figurki bogiń. Niektóre z nich powstały jeszcze w III tysiącleciu przed naszą erą.

Turcja odzyskała 100 zabytków. Dziesiątki przedmiotów pochodziły z amerykańskiego muzeum

Szczegóły operacji ujawniła prokuratura okręgowa na Manhattanie. Jak wynika z komunikatu opublikowanego 18 września, wartość 100 zabytków przekazanych Turcji przekroczyła 2,2 mln dolarów. Aż 52 przedmioty zostały zabezpieczone w zbiorach Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku.

Zabytki odzyskano w ramach kilku postępowań dotyczących działalności sieci zajmujących się nielegalnym handlem dobrami kultury.

Jednym z przedmiotów wymienionych przez amerykańskich śledczych była licząca około dwóch tysięcy lat brązowa figurka Hermesa, wyceniana na około pół miliona dolarów. Według prokuratury została wywieziona z Turcji w latach 60. XX wieku przez handlarza antykami George'a Zakosa, a w 1971 roku sprzedana Metropolitan Museum of Art bez udokumentowanej wcześniejszej historii pochodzenia.

Sprawa pokazuje, iż choćby obiekty eksponowane przez dziesięciolecia w renomowanych instytucjach mogą mieć niejasną historię pozyskania.

Bezcenne skarby sprzed czterech tysięcy lat. Zaginęły na kilkadziesiąt lat

Jedną z najważniejszych części odzyskanej kolekcji stanowi 40 przedmiotów pochodzących z Horoztepe, stanowiska archeologicznego w północnej Turcji.

Zabytki datowane są na lata 2300-2000 p.n.e. Wśród nich znajdują się metalowe naczynia, broń i przedmioty wykorzystywane podczas ceremonii. Są świadectwem zaawansowanych umiejętności rzemieślników zamieszkujących Anatolię we wczesnej epoce brązu.

Ustalenie ich pochodzenia nie było proste. Badacze analizowali sposób wykonania przedmiotów, ich kształty oraz podobieństwa do zabytków odkrytych podczas legalnych wykopalisk.

ZOBACZ: Zagrożenie dla światowego handlu. Huti przejęli jedną z najważniejszych cieśnin

Kluczowe okazały się również informacje dotyczące nielegalnych prac prowadzonych w Horoztepe w 1953 roku. Dzięki zachowanym dokumentom i badaniom archeologicznym udało się powiązać przedmioty znajdujące się za granicą z miejscem, z którego zostały zabrane.

Do Turcji wróciły również 44 terakotowe elementy dekoracji architektonicznej z Düver, położonego na południowym zachodzie kraju. Zabytki, datowane na okres między VII a V wiekiem p.n.e., znajdowały się wcześniej w zbiorach J. Paul Getty Museum w Los Angeles.

Rzymscy cesarze rozproszeni po świecie. Niezwykła historia starożytnego miasta

Zwrot zabytków stał się również okazją do otwarcia wystawy "No Escape: Boubon", poświęconej jednej z najgłośniejszych historii przemytu antycznych dzieł sztuki.

W starożytnym mieście Boubon, na terenie dzisiejszej prowincji Burdur, znajdowało się sanktuarium poświęcone rzymskim cesarzom. W jego wnętrzu ustawiono monumentalne posągi z brązu przedstawiające władców i członków ich rodzin.

Przez stulecia rzeźby pozostawały ukryte pod ziemią. Sytuacja zmieniła się w latach 60. XX wieku, kiedy na stanowisku rozpoczęły się nielegalne wykopaliska.

ZOBACZ: Komisja Europejska pozwała Polskę. Grozi nam kara finansowa

Część posągów została rozbita na fragmenty. Głowy, ręce i torsy trafiły następnie do handlarzy antykami, a stamtąd do zagranicznych muzeów i prywatnych kolekcji.

Naukowcy przez dziesięciolecia próbowali ustalić, gdzie znalazły się poszczególne elementy i do których rzeźb pierwotnie należały.

Wśród dzieł związanych z Boubon znajdują się przedstawienia takich rzymskich władców jak Marek Aureliusz, Lucjusz Werus, Septymiusz Sewer i Karakalla.

Posąg Marka Aureliusza wrócił do Turcji. Pomógł niezwykły dowód

Jedną z najbardziej spektakularnych historii związanych z Boubon jest sprawa brązowego posągu utożsamianego z cesarzem Markiem Aureliuszem.

Mierząca około 1,9 metra rzeźba przez lata znajdowała się w Cleveland Museum of Art, które nabyło ją w 1986 roku. Jej wartość szacowano na około 20 mln dolarów.

Amerykańscy śledczy zajęli dzieło w 2023 roku w związku z podejrzeniem, iż zostało nielegalnie wywiezione z Turcji. Po długim sporze muzeum zgodziło się na jego zwrot, a w lipcu 2025 roku posąg wrócił do kraju pochodzenia.

ZOBACZ: "Krytycznie trudna" sytuacja w kluczowym mieście. Nasilenie ataków

Szczególnie interesujący był sposób ustalania pochodzenia rzeźby. Jak relacjonowała agencja Anadolu, tureccy archeolodzy i amerykańscy śledczy porównywali wymiary stopy posągu z zachowaną podstawą w Boubon.

Okazało się, iż elementy pasowały do siebie z dokładnością do milimetrów. Odkrycie stało się jednym z istotnych dowodów pozwalających powiązać dzieło ze starożytnym stanowiskiem archeologicznym.

Aukcja w USA wstrzymana. Turcja zapowiada dalsze poszukiwania

W maju 2026 roku tureckie Ministerstwo Kultury i Turystyki wykryło kolejne zabytki pochodzące z Anatolii wystawione na sprzedaż przez amerykański dom aukcyjny.

Władze przekazały dokumentację i wyniki badań prokuraturze na Manhattanie oraz amerykańskiej służbie Homeland Security Investigations. Dzięki interwencji udało się zatrzymać sprzedaż i doprowadzić do odzyskania przedmiotów.

ZOBACZ: Sensacyjne odkrycie na dnie Morza Śródziemnego. Najstarszy wrak na świecie

Podczas listopadowej uroczystości minister Mehmet Nuri Ersoy podkreślał, iż celem działań nie jest jedynie przenoszenie zabytków z jednego muzeum do drugiego, ale przywracanie im historycznego kontekstu.

Turcja od lat prowadzi działania zmierzające do odzyskania dziedzictwa kulturowego, które w przeszłości trafiło do zagranicznych kolekcji. Według danych przedstawionych przez tureckie Ministerstwo Kultury i Turystyki do listopada 2026 roku do kraju sprowadzono łącznie 13 574 obiekty od 2002 roku.

Odzyskane skarby i połączone po latach fragmenty rzymskich rzeźb przypominają, iż historia wielu starożytnych dzieł sztuki nie zakończyła się wraz z upadkiem cywilizacji, które je stworzyły. Dla części z nich rozpoczął się wówczas kolejny rozdział - trwająca całe dziesięciolecia podróż przez nielegalne wykopaliska, rynek antyków i najbardziej prestiżowe muzea świata.

WIDEO: Słynny judoka ogłosił start w wyborach. Chce być prezydentem Francji