W Polsce żyje już prawie 10 milionów osób po sześćdziesiątce. Tymczasem przestępcy coraz częściej wykorzystują ich zaufanie, emocje i nieznajomość nowych technologii. Tylko w 2025 roku straty spowodowane oszustwami omawianymi przez policję podczas opolskiej konferencji sięgnęły w kraju około 250 milionów złotych, a na Opolszczyźnie niemal 6 milionów. W poniedziałek, 16 listopada, w Opolskim Urzędzie Wojewódzkim zainaugurowano program „Świadomy Senior – Bezpieczny Senior”. Ma on uczyć, jak nie stracić oszczędności, chronić swój majątek, rozpoznawać oszustów i skutecznie korzystać z przysługujących praw.
Nie chodzi wyłącznie o starszych ludzi, którzy mają trudności z obsługą telefonu czy komputera. Oszustwa dotykają również osób wykształconych, aktywnych zawodowo i społecznie, znakomicie radzących sobie z nowoczesnymi technologiami. Wystarczy chwila nieuwagi, silne emocje albo odpowiednio przygotowana historia. A przestępcy coraz lepiej wiedzą, jak takie historie opowiadać. Potrafią podszyć się pod policjanta, urzędnika, pracownika banku, a choćby bliskiego członka rodziny. Dzięki sztucznej inteligencji mogą również imitować głos znajomej osoby.
Opolszczyzna stawia na bezpieczeństwo seniorów
Program zainaugurowały wojewoda opolska Monika Jurek oraz Marzena Okła-Drewnowicz, sekretarz stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów i pełnomocniczka rządu do spraw polityki senioralnej. Inicjatywa Ministerstwa Sprawiedliwości realizowana jest we współpracy z pełnomocniczką rządu oraz instytucjami zajmującymi się bezpieczeństwem, prawami konsumentów i pomocą osobom starszym.
Wojewoda Monika Jurek przypomniała, iż w regionie podobne działania prowadzone są już od dwóch lat w ramach projektu „Opolski Bezpieczny Senior”. Nowy program ma poszerzyć ich zakres i dotrzeć do kolejnych mieszkańców.
Monika Jurek, wojewoda opolska:
„Mamy bardzo wielu seniorów, którzy są aktywni, którzy chcą działać i realizują się społecznie. Ale wszyscy jesteśmy narażeni na nieuczciwe działania. Dlatego musimy budować wśród seniorów świadomość zagrożeń i poczucie bezpieczeństwa. Dzisiejsza konferencja jest początkiem. Kolejne wydarzenia planujemy we wszystkich jedenastu powiatach naszego województwa”.
Wojewoda podkreśliła, iż bezpieczeństwo nie sprowadza się do zapewnienia opieki osobom niesamodzielnym. Równie ważne jest stworzenie warunków, w których seniorzy mogą zachować niezależność, aktywność i samodzielność w podejmowaniu decyzji.
Podczas inauguracji obecni byli przedstawiciele Ministerstwa Sprawiedliwości, administracji rządowej oraz instytucji współpracujących przy programie. Zapowiadany wcześniej minister sprawiedliwości Waldemar Żurek nie mógł uczestniczyć w spotkaniu z powodu innych obowiązków.
Prawo już istnieje. Trzeba jeszcze wiedzieć, jak się chronić
Marzena Okła-Drewnowicz zwróciła uwagę na zasadniczy problem: samo zaostrzanie przepisów nie wystarczy, aby uchronić starszych ludzi przed oszustami. Sprawcy podlegają odpowiedzialności karnej, ale odzyskanie utraconych pieniędzy bywa niezwykle trudne.
Marzena Okła-Drewnowicz, sekretarz stanu w KPRM, pełnomocniczka rządu do spraw polityki senioralnej:
„W przypadku różnego rodzaju oszustw i nadużyć nie chodzi o to, by zmieniać prawo, bo ono już jest. Ściganie sprawców, kary i sankcje są w przepisach zapisane. Chodzi o budowanie świadomości. Ona jest fundamentalna, żeby nie dać się oszukać”.
Minister przywołała wydarzenia z województwa świętokrzyskiego. W ciągu jednego tygodnia trzy starsze kobiety straciły łącznie ponad 80 tysięcy złotych. Oszuści wykorzystali znane od lat metody: historię o ciężkiej chorobie bliskiej osoby oraz o wypadku wymagającym natychmiastowej pomocy finansowej.
Sprawców zatrzymano, ale przypadek pokazał, iż choćby wielokrotnie nagłaśniane ostrzeżenia nie docierają do wszystkich.
Marzena Okła-Drewnowicz:
„Kiedy dzwoni telefon i słyszymy głos wnuczka albo wnuczki, który mówi: babciu, miałem wypadek i potrzebuję pieniędzy, pierwszy odruch jest taki, żeby tych pieniędzy szukać. A później seniorzy tracą oszczędności i zaczyna się ciąg dalszy wielu nieprzyjemności, czasami tragedii. Dlatego tej wiedzy potrzeba jak najwięcej”.
Miliony złotych trafiają do przestępców
Skalę problemu przedstawił podczas spotkania Jarosław Grajcar, naczelnik Wydziału do Walki z Przestępczością Ekonomiczną Komendy Wojewódzkiej Policji w Opolu. Według przytoczonych przez niego danych straty związane z omawianymi oszustwami wyraźnie wzrosły zarówno w kraju, jak i w województwie opolskim.
Straty spowodowane oszustwami – dane przedstawione przez policję
| Polska | ok. 150 mln zł | ok. 250 mln zł |
| Opolskie | ponad 4 mln zł | niecałe 6 mln zł |
| Udział seniorów wśród pokrzywdzonych w regionie | 80% | 41% |
Dane przekazane podczas konferencji przez przedstawiciela KWP w Opolu. Kwoty są przybliżone.
W skali kraju oznacza to wzrost strat o około 67 procent w ciągu roku. W województwie opolskim również odnotowano znaczący wzrost, choć podane przez policję przybliżone wartości nie pozwalają obliczyć dokładnej dynamiki. Uwagę zwraca zmiana udziału seniorów wśród pokrzywdzonych: z 80 procent w 2024 roku do 41 procent rok później. Nie oznacza to jednak, iż zagrożenie dla starszych mieszkańców zniknęło. Pokazuje również, iż oszustwa dotykają coraz szerszych grup wiekowych. Trzeba przy tym pamiętać, iż są to straty wynikające z przestępstw ujętych w policyjnym zestawieniu, a nie całkowita wartość wszystkich oszustw popełnianych w Polsce.
Sztuczna inteligencja pomaga oszustom
Jednym z najważniejszych tematów konferencji były nowe zagrożenia internetowe. Sylwia Adamczyk, specjalistka Naukowej i Akademickiej Sieci Komputerowej – Państwowego Instytutu Badawczego (NASK), zwróciła uwagę na coraz częstsze wykorzystywanie sztucznej inteligencji przez przestępców. Szczególnie niebezpieczne są deepfake’i, czyli sztucznie wygenerowane lub zmanipulowane nagrania, w których znane osoby wyglądają i brzmią tak, jakby rzeczywiście wypowiadały określone słowa.
W takich materiałach mogą pojawiać się wizerunki popularnych sportowców, aktorów, prezenterów czy polityków. Oszuści wykorzystują ich rozpoznawalność, aby przekonać odbiorców do rzekomo wyjątkowo korzystnych inwestycji. Ofiara widzi znajomą twarz, słyszy przekonujący głos i otrzymuje propozycję szybkiego zarobku. W rzeczywistości może oglądać całkowicie sfabrykowaną reklamę.
Jeszcze bardziej niepokojąca jest możliwość imitowania głosu członka rodziny. Telefon od rzekomego wnuka, córki czy syna nie musi już opierać się wyłącznie na opowieści przestępcy. Technologia pozwala stworzyć głos przypominający głos prawdziwej osoby.
Dlatego choćby znajomy głos w słuchawce nie powinien być wystarczającym potwierdzeniem tożsamości rozmówcy.
O czym będą uczyć seniorów?
Program „Świadomy Senior – Bezpieczny Senior” jest skierowany do osób, które ukończyły 60 lat. Nie ogranicza się do ostrzegania przed telefonicznymi oszustami. Obejmuje również codzienne sprawy prawne, finansowe i zdrowotne.
Najważniejsze zagadnienia programu:
- Bezpieczeństwo finansowe i ochrona oszczędności.
- Rozpoznawanie oszustw telefonicznych i internetowych.
- Ochrona przed przemocą i wykorzystywaniem.
- Prawa konsumenta, reklamacje i odstępowanie od umów.
- Prawa pacjenta i dostęp do świadczeń zdrowotnych.
- Testamenty, dziedziczenie i zarządzanie majątkiem.
- Umowy dożywocia i przekazywanie nieruchomości.
- Emerytury i przysługujące świadczenia.
Ważną cechą programu jest udział praktyków. O testamentach i umowach dotyczących nieruchomości mają mówić notariusze, o zakupach i nieuczciwych praktykach handlowych – rzecznicy konsumentów, a o metodach działania przestępców – policjanci.
Seniorzy otrzymają więc możliwość zadawania pytań osobom, które zawodowo zajmują się konkretnymi problemami.
Marzena Okła-Drewnowicz:
„Jeśli jest mowa o testamencie czy umowie dożywocia, mówi o tym notariusz. jeżeli o zawieraniu umów na różnego rodzaju pokazach – rzecznik praw konsumenta. jeżeli o oszustwach – policjant. Wiedza jest dostarczana bezpośrednio przez ekspertów i praktyków. To jest unikatowe. Dlatego takich spotkań nigdy nie jest za dużo”.
Seniorzy mają doświadczenie. Ale oszuści ciągle zmieniają metody
W inauguracyjnym spotkaniu uczestniczyli także starsi mieszkańcy Opolszczyzny. Ich doświadczenia pokazały, iż świadomość zagrożeń jest coraz większa, choć przez cały czas pozostają obszary wymagające edukacji. Jedna z uczestniczek opowiadała o telefonicznych propozycjach, które regularnie otrzymuje. Nauczyła się przerywać podejrzane rozmowy i nie otwierać nieznanych odnośników. Przywołała również historię znajomej, do której oszuści zadzwonili, podając się za wnuka. Próba zakończyła się niepowodzeniem, ponieważ kobieta nie miała dzieci ani wnuków. Inna uczestniczka przyznała, iż wciąż nie wie wystarczająco dużo o zabezpieczaniu haseł i bezpiecznym korzystaniu z internetu. Właśnie dlatego docenia organizowane szkolenia.
Takie doświadczenia pokazują, iż seniorzy nie są bezradni. Potrzebują jednak aktualnej wiedzy, ponieważ metody oszustów zmieniają się znacznie szybciej niż tradycyjne sposoby ostrzegania przed nimi.
Co zrobić, żeby nie dać się oszukać?
Wiedza zdobywana podczas szkoleń powinna przekładać się na konkretne zachowania. Kilka prostych zasad może ochronić oszczędności całego życia.
Dziesięć zasad bezpieczeństwa seniora
- Nie przekazuj pieniędzy osobie, która telefonicznie podaje się za policjanta, prokuratora lub członka rodziny.
- Gdy ktoś informuje o wypadku bliskiej osoby, rozłącz się i samodzielnie zadzwoń do niej na znany numer.
- Nie podawaj przez telefon haseł, kodów BLIK ani kodów autoryzacyjnych z banku.
- Nie instaluj aplikacji na polecenie nieznanego rozmówcy.
- Nie klikaj w podejrzane linki przesyłane SMS-em, e-mailem lub komunikatorem.
- Nie wierz w inwestycje obiecujące ogromny zysk bez ryzyka, choćby jeżeli reklamuje je znana osoba.
- Nie podpisuj umów pod presją czasu, zwłaszcza podczas pokazów handlowych.
- Przed przekazaniem mieszkania lub domu skonsultuj dokumenty z niezależnym notariuszem albo prawnikiem.
- Stosuj silne, różne hasła i włącz dodatkowe zabezpieczenia kont.
- Jeżeli podejrzewasz oszustwo, natychmiast skontaktuj się z bankiem i policją. Nie ukrywaj zdarzenia ze wstydu.
W przypadku oszustwa internetowego liczy się czas. Szybkie zgłoszenie do banku może zwiększyć szansę na zablokowanie transakcji. Podejrzane wiadomości SMS można przekazywać do CERT Polska na numer 8080, a niebezpieczne strony zgłaszać przez incydent.cert.pl.
Program dotrze do jedenastu powiatów
Opolskie spotkanie było regionalną inauguracją programu. Jego pilotaż przeprowadzono wcześniej w województwie świętokrzyskim. Jak poinformowała Marzena Okła-Drewnowicz, zainteresowanie było na tyle duże, iż zdecydowano o rozszerzeniu przedsięwzięcia na wszystkie regiony kraju. Na Opolszczyźnie pierwsze lokalne spotkania w ramach nowego programu zaplanowano na 2027 rok. Mają być organizowane we współpracy z samorządami, które będą mogły korzystać z materiałów edukacyjnych i kontaktów do ekspertów.
Oznacza to możliwość prowadzenia zajęć nie tylko w Opolu, ale również w mniejszych miejscowościach, gdzie dostęp do specjalistycznej pomocy prawnej czy szkoleń bywa trudniejszy.
W przygotowanie przedsięwzięć zaangażowany jest Wydział Polityki Społecznej Opolskiego Urzędu Wojewódzkiego.
Nie tylko bezpieczeństwo. Rząd chce również wspierać aktywność i opiekę
Podczas konferencji Marzena Okła-Drewnowicz mówiła także o innych działaniach adresowanych do starszych mieszkańców. Jednym z nich jest rządowy program „Aktywni Seniorzy – ASY”, za pomocą którego organizacje senioralne, w tym uniwersytety trzeciego wieku i rady seniorów, mogą ubiegać się o dofinansowanie własnych inicjatyw.
Drugim istotnym kierunkiem jest rozwijanie usług opiekuńczych, szczególnie w gminach, które dotychczas takich usług nie zapewniały.
Marzena Okła-Drewnowicz:
„Spotykamy się z przedstawicielami samorządów, które do tej pory w ogóle nie świadczyły usług opiekuńczych na swoim terenie. Część z nich już sięgnęła po pieniądze, ale są też takie, które jeszcze tego nie zrobiły. Chcemy zmobilizować samorządy, aby korzystały z tych środków, tak by w Polsce nie było białych plam w dostępie do usług opiekuńczych dla osób starszych”.
Problem jest szczególnie istotny w mniejszych gminach. Samotna osoba starsza może potrzebować pomocy przy zakupach, przygotowaniu posiłków, utrzymaniu mieszkania czy załatwianiu codziennych spraw. Nie zawsze wymaga całodobowej opieki, ale bez regularnego wsparcia jej samodzielność stopniowo maleje. Właśnie dlatego polityka senioralna nie może ograniczać się do domów pomocy społecznej czy świadczeń pieniężnych. Powinna obejmować także usługi pozwalające możliwie długo i bezpiecznie mieszkać we własnym domu.
Według informacji przedstawionych przez Opolski Urząd Wojewódzki w 2026 roku za pośrednictwem jego Wydziału Polityki Społecznej realizowane są programy i działania na rzecz osób starszych, osób z niepełnosprawnościami oraz ich opiekunów, na które przeznaczono łącznie ponad 52,5 miliona złotych.
Seniorów będzie coraz więcej. To wyzwanie dla całego społeczeństwa
Według danych przedstawianych przez administrację rządową w Polsce mieszka w tej chwili prawie 10 milionów osób w wieku co najmniej 60 lat. Prognozy wskazują, iż do 2050 roku liczba ta może wzrosnąć do około 12,4 miliona. Oznacza to, iż bezpieczeństwo i jakość życia seniorów stają się jednym z najważniejszych wyzwań społecznych najbliższych dziesięcioleci. Potrzebne będą nie tylko dodatkowe usługi opiekuńcze, ale również dostosowanie ochrony zdrowia, transportu publicznego, mieszkalnictwa, administracji i usług cyfrowych do potrzeb starzejącego się społeczeństwa. Równie istotne jest przeciwdziałanie wykluczeniu cyfrowemu. Coraz więcej spraw można załatwić wyłącznie lub przede wszystkim przez internet. Bankowość elektroniczna, rejestracja do lekarza, kontakt z urzędem czy dostęp do dokumentów wymagają umiejętności, których część starszych mieszkańców nie miała okazji zdobyć w czasie swojej aktywności zawodowej.
Nie oznacza to jednak, iż seniorzy nie chcą korzystać z nowych technologii. Przeciwnie – wielu z nich aktywnie używa telefonów, komunikatorów, bankowości internetowej i mediów społecznościowych. Tym bardziej potrzebują wiedzy pozwalającej odróżnić rzeczywiste usługi od coraz bardziej przekonujących prób oszustwa.
Wiedza dostępna również bez udziału w spotkaniu
Nie każdy senior będzie mógł uczestniczyć w konferencji czy szkoleniu. Dlatego przygotowano także poradnik „Warto wiedzieć”, zawierający praktyczne informacje dotyczące bezpieczeństwa, praw i postępowania w sytuacjach kryzysowych.
Publikacja jest dostępna bezpłatnie na rządowej stronie poświęconej polityce senioralnej, w części dotyczącej programu „Świadomy Senior – Bezpieczny Senior”. Można ją pobrać, wydrukować i przekazać rodzicom, dziadkom lub starszym sąsiadom.
Gdzie szukać informacji i pomocy?
Program i poradnik: www.gov.pl/senior – „Świadomy Senior – Bezpieczny Senior”.
Policja: 112 – w sytuacji bezpośredniego zagrożenia lub trwającego przestępstwa.
Podejrzane SMS-y: 8080 – numer do przekazywania podejrzanych wiadomości.
Oszustwa internetowe: incydent.cert.pl – zgłaszanie incydentów do CERT Polska.
Pomoc prawna: nieodpłatne poradnictwo prawne dostępne w punktach organizowanych przez powiaty, zgodnie z zasadami ustawowymi.
Najważniejsze, żeby nie zostać z problemem samemu
Inauguracja programu w Opolu pokazała, iż skuteczna ochrona seniorów wymaga współpracy administracji, samorządów, policji, prawników, organizacji społecznych i rodzin. Największym zagrożeniem nie zawsze jest brak wiedzy. Bywa nim również samotność, presja czasu, zaufanie do osoby podającej się za przedstawiciela instytucji oraz obawa przed przyznaniem się do błędu. Dlatego tak ważne jest, aby starszy człowiek miał kogo zapytać, z kim skonsultować podejrzany telefon, umowę czy ofertę inwestycyjną. I żeby nie obawiał się powiedzieć, iż czegoś nie rozumie.
Program „Świadomy Senior – Bezpieczny Senior” nie wyeliminuje wszystkich przestępstw. Może jednak sprawić, iż znacznie więcej osób rozpozna próbę oszustwa, zanim odda przestępcom pieniądze lub podpisze niekorzystną umowę. Bo seniorzy mają prawo nie tylko do opieki i szacunku. Mają przede wszystkim prawo do samodzielnego, aktywnego i bezpiecznego życia. A wraz ze starzeniem się społeczeństwa staje się to sprawą nas wszystkich.
Fot. Melonik, UWWO













English (US) ·
Polish (PL) ·
Russian (RU) ·