Nowy Program Ochrony Ludności na lata 2027-2031 | Część 1

Rząd planuje przeznaczyć w tym czasie ponad 105 mld zł na realizację Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej – jednego z najważniejszych dokumentów strategicznych w obszarze bezpieczeństwa państwa. Dokument przygotowywany przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji ma stanowić podstawę finansowania szerokiego katalogu działań, które służą zwiększeniu odporności państwa i bezpieczeństwa obywateli.

Projekt Programu zakłada rozłożenie tych środków na cały okres jego obowiązywania, przy czym w poszczególnych latach planuje się przeznaczyć co najmniej: 23,4 mld zł w 2027 r., 24,7 mld zł w 2028 r., 18,4 mld zł w 2029 r., 19 mld zł w 2030 r. oraz 19,5 mld zł w 2031 r. Środki te trafią przede wszystkim do jednostek samorządu terytorialnego i zostaną przeznaczone m.in. na

• zapewnienie bezpiecznej łączności,
• modernizację systemów wykrywania, ostrzegania i alarmowania ludności,
• szkolenie kadr,
• utrzymanie ciągłości dostarczania podstawowych usług i zasobów,
• doposażenie organów ochrony ludności,
• rozwój zabezpieczenia medycznego,
• odbudowę infrastruktury ochronnej,
• edukację społeczeństwa w zakresie przygotowania na sytuacje kryzysowe.

Skala planowanych nakładów finansowych stwarza bezprecedensową szansę na realne podniesienie poziomu bezpieczeństwa obywateli, jednak o powodzeniu Programu zdecyduje nie tylko wysokość środków, ale przede wszystkim sposób ich wykorzystania oraz faktyczne włączenie jednostek samorządu terytorialnego w planowanie i realizację działań. To samorządy będą bowiem odgrywać kluczową rolę we wdrażaniu większości przedsięwzięć na poziomie lokalnym – w najbliższych pięciu latach czeka je szereg wyzwań, ale też wyjątkowa szansa na trwałe wzmocnienie lokalnych systemów bezpieczeństwa. Perspektywa samorządów wymaga więc rzetelnej oceny możliwości, ograniczeń i ryzyk, które zadecydują o skuteczności realizacji Programu.

Program ochrony ludności na lata 2025-2026 – jak radziły sobie samorządy?

Źródło: gov.pl

Wejście w życie ustawy z 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej stało się pierwszym poważnym sprawdzianem dla całego systemu, a w szczególności dla JST. W maju br. na stronie internetowej Sejmu RP opublikowane zostało sprawozdanie Rady Ministrów z wykonania ustawy w pierwszym roku jej obowiązywania.

Ustawa zagwarantowała coroczne finansowanie ochrony ludności na poziomie nie niższym niż 0,3% PKB. Jak wynika ze sprawozdania, budżet Programu wyniósł w 2025 roku 16,7 mld zł, a w 2026 roku wzrósł do 17,2 mld zł, przy czym rzeczywiste wydatki w pierwszym roku przekroczyły 16,1 mld zł. Dane te potwierdzają, iż skala nakładów jest bezprecedensowa i tworzy solidną bazę dla znacznie większego programu zaplanowanego na kolejne pięć lat.

Weryfikacja infrastruktury ochronnej

Jednym z bezsprzecznych priorytetów pierwszego roku funkcjonowania nowej ustawy stała się kompleksowa weryfikacja istniejącej infrastruktury ochronnej. Samorządy, działając we współpracy z Państwową Strażą Pożarną i powiatowymi organami nadzoru budowlanego, przeprowadziły szeroko zakrojoną akcję inwentaryzacyjną obiektów zbiorowej ochrony. Organy ochrony ludności zleciły strażakom sprawdzenie blisko 7 tysięcy budowli ochronnych, w tym ponad 1400 obiektów, które wcześniej nie były w ten sposób ewidencjonowane, w efekcie czego 4852 kontrole zakończyły się uznaniem 2568 obiektów za spełniające lub potencjalnie spełniające wymagania bezpieczeństwa. Jednocześnie powiatowe organy nadzoru budowlanego otrzymały blisko 4800 zleceń weryfikacji istniejących schronów i ukryć, z czego po weryfikacji stwierdzono, iż tylko 617 spełnia odpowiednie kryteria, 1181 ich nie spełnia, a prawie 1600 wymaga dodatkowych ekspertyz lub prac projektowych. Mimo tych wyzwań samorządy wykazały się dużą aktywnością inwestycyjną – w całym kraju zrealizowano 7613 przedsięwzięć dotyczących miejsc doraźnego schronienia, 627 związanych z ukryciami oraz 661 dotyczących powstawania nowych schronów (głównie na etapie dokumentacji i ekspertyz).

Aplikacja „Gdzie się ukryć”

Ważnym elementem budowy systemu ochrony ludności stało się uruchomienie aplikacji „Gdzie się ukryć”, przygotowanej przez Komendę Główną Państwowej Straży Pożarnej. Narzędzie to, wykorzystując funkcję geolokalizacji, umożliwia użytkownikom szybkie zlokalizowanie najbliższych miejsc schronienia na terenie całego kraju. Powstanie aplikacji stanowi jeden z elementów działań ukierunkowanych na upowszechnianie wiedzy z zakresu ochrony ludności oraz zwiększanie świadomości społeczeństwa w sytuacjach zagrożenia, a zgromadzone w niej informacje opierają się na bazie danych sukcesywnie aktualizowanej i rozbudowywanej. Na uwagę zasługuje też wprowadzenie mechanizmu umożliwiającego aktywny udział mieszkańców w rozwijaniu bazy obiektów – aplikacja została bowiem wyposażona w funkcję zgłaszania miejsc mogących pełnić rolę punktów schronienia, dzięki czemu obywatele mogą przekazywać informacje bezpośrednio do adekwatnych służb. Przyjęcie jednolitych kryteriów oceny przez PSP sprawia przy tym, iż do aplikacji trafiają wyłącznie obiekty spełniające wymagania pozwalające na zapewnienie realnej ochrony ludności w przypadku wystąpienia zagrożenia.

Jak pokazują dotychczasowe efekty prowadzonych działań, w aplikacji „Gdzie się ukryć” ujęto łącznie 81 823 punkty schronienia zlokalizowane na obszarze całego kraju. Szacowana pojemność tych obiektów wynosi ponad 23 000 000 miejsc, co odpowiada możliwości zapewnienia schronienia dla około 63% mieszkańców Polski. Szczegółowe zestawienie liczby obiektów oraz ich szacunkowej pojemności w podziale na województwa przedstawiono w tabeli poniżej.

Liczba obiektów (punktów schronienia) oraz ich szacunkowa pojemność z podziałem na województwa wg stanu na dzień 2 marca 2026 r.

Źródło: Sprawozdanie Rady Ministrów z wykonania ustawy z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej (Warszawa, kwiecień 2026 r.)

Analizując dane ujęte w tabeli, na tle innych regionów szczególnie wyróżnia się województwo mazowieckie, które może pochwalić się najwyższym w kraju wskaźnikiem zabezpieczenia – pojemność ewidencjonowanych tam obiektów ochronnych przekracza 118% liczby mieszkańców, co stanowi wynik wyraźnie powyżej średniej krajowej.

Wzmocnienie zaplecza logistycznego

Wśród kolejnych przedsięwzięć zrealizowanych w ramach pierwszego Programu warto wspomnieć, iż samorządy wraz z administracją rządową przeznaczyły znaczne środki na wzmocnienie zaplecza logistycznego. W 2025 roku oddano do użytku, zmodernizowano lub gruntownie wyremontowano ponad 1150 magazynów, a kolejnych 17300 istniejących baz magazynowych doposażono w niezbędny sprzęt i zapasy. Ponadto wojewodowie wytypowali 3286 budynków przygotowanych do długotrwałego funkcjonowania w warunkach braku dostaw energii elektrycznej, które następnie wyposażono w agregaty prądotwórcze, zapasy paliwa oraz niezależne systemy łączności. Samorządy masowo inwestowały też w sprzęt techniczny i ratowniczy – od koparko-ładowarek, minikoparek, quadów i dronów, po ambulanse oraz tysiące elementów wyposażenia indywidualnego, takich jak: hełmy, kamizelki kuloodporne, racje żywnościowe, defibrylatory czy zestawy ratownicze.

Największym beneficjentem tych zakupów okazała się straż pożarna – Państwowa Straż Pożarna otrzymała niemal 20 tysięcy sztuk nowego umundurowania i wyposażenia osobistego, a do floty PSP trafiły 94 nowe wozy ratowniczo-gaśnicze, pojazdy specjalistyczne (w tym ratownictwa technicznego i chemicznego), mikrobusy ewakuacyjne oraz pojazdy terenowe. Ochotnicze Straże Pożarne wsparto natomiast kwotą ponad 152 mln zł w ramach ponad 5 tysięcy umów finansowych.

System Bezpiecznej Łączności Państwowej

Do najbardziej strategicznych i perspektywicznych inwestycji ubiegłego roku należy niewątpliwie budowa Systemu Bezpiecznej Łączności Państwowej, na którą przeznaczono w 2025 roku ponad 302 mln zł. Budowa tak rozległego systemu wymaga jednak czasu, gdyż po raz pierwszy w Polsce powstaje zintegrowana, w pełni odporna na zagrożenia hybrydowe i cybernetyczne platforma łączności jawnej i niejawnej, która docelowo ma połączyć administrację rządową i samorządową, służby podległe MSWiA oraz wybrane elementy resortu obrony narodowej w jedną spójną sieć.

System ten ma stanowić fundament nowej architektury bezpieczeństwa państwa, ponieważ w warunkach kryzysu czy wojny logistyka komunikacji i koordynacji jest często ważniejsza niż sam sprzęt – cóż bowiem z nowoczesnego wyposażenia i dobrze wyszkolonych służb, jeżeli nie będzie można skutecznie nimi zarządzać i połączyć ich w jeden sprawny organizm? Historia konfliktów zbrojnych i dużych kryzysów pokazuje dobitnie, iż to właśnie logistyka i niezawodna łączność decydują o ostatecznym sukcesie lub porażce całego systemu, a mozolnie budowany System Bezpiecznej Łączności Państwowej ma temu właśnie zapobiec – zapewnić ciągłość dowodzenia, szybkie alarmowanie ludności oraz realną koordynację wszystkich elementów systemu ochrony ludności.

Przeprowadzona inwentaryzacja wyraźnie pokazuje, iż po „fazie przejściowej” Polska, wraz z Programem na lata 2027-2031, przechodzi od reagowania ad hoc do budowania systemowej, długoterminowej odporności. O tym, jak ma wyglądać nowy Program i co oznacza dla samorządów, piszemy w drugiej części artykułu.

Część 2. ukaże się już 11 sierpnia.