Jednocześnie ustawodawca przewidział okres przejściowy. Firmy, które dobrowolnie uporządkują nieprawidłowo zawarte umowy, w określonych przypadkach będą mogły uniknąć odpowiedzialności za konkretne wykroczenie.
PIP może skuteczniej kontrolować umowy B2B i cywilnoprawne
Największe zainteresowanie wzbudzają przepisy dotyczące możliwości zakwestionowania umów cywilnoprawnych oraz współpracy w modelu B2B. Nie oznacza to jednak, iż każda taka umowa automatycznie zostanie uznana za etat.
Nadal decydujące znaczenie mają przesłanki wynikające z art. 22 Kodeksu pracy. Inspektorzy będą sprawdzać przede wszystkim rzeczywisty sposób wykonywania obowiązków, a nie nazwę podpisanej umowy.
Ryzyko zakwestionowania współpracy rośnie wtedy, gdy praca wykonywana jest osobiście, odpłatnie, pod kierownictwem zlecającego oraz w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym. Znaczenie mają także możliwość korzystania z podwykonawców, zakres samodzielności wykonawcy czy to, kto ponosi ryzyko prowadzenia działalności.
Państwowa Inspekcja Pracy podkreśla, iż sama umowa B2B pozostaje legalną formą współpracy. Problem pojawia się dopiero wtedy, gdy jej zapisy nie odpowiadają rzeczywistym warunkom wykonywania pracy.
Kontrole PIP nie tylko po skargach pracowników
Nowe przepisy zmieniają również sposób wybierania firm do kontroli. Państwowa Inspekcja Pracy ma znacznie szerzej wykorzystywać analizę ryzyka.
Oznacza to, iż przedsiębiorstwo może zostać skontrolowane nie tylko po zgłoszeniu pracownika. Pod uwagę będą brane również informacje pochodzące z innych instytucji oraz analiza dostępnych danych.
Inspekcja planuje korzystać z narzędzi analitycznych, które automatycznie będą wskazywać podmioty o podwyższonym ryzyku naruszeń prawa pracy. W praktyce brak skargi nie będzie już gwarancją, iż firma uniknie kontroli.
PIP zyskała szerszy dostęp do danych ZUS i KAS
Jedną z najważniejszych zmian jest rozszerzenie współpracy między Państwową Inspekcją Pracy, Zakładem Ubezpieczeń Społecznych i Krajową Administracją Skarbową.
PIP może korzystać z danych ZUS niezbędnych do wykonywania swoich obowiązków, a informacje zebrane podczas kontroli mogą być przekazywane innym instytucjom.
Jak zwraca uwagę adw. Katarzyna Zielezińska-Pierzynka z SDZLEGAL Schindhelm Kancelarii Prawnej Schampera, Dubis, Zając i Wspólnicy, skutki kontroli mogą w rezultacie wykraczać poza samo prawo pracy. Zakwestionowanie sposobu zatrudnienia może doprowadzić do zainteresowania rozliczeniami składkowymi i podatkowymi.
W praktyce oznacza to, iż przedsiębiorca powinien liczyć się z możliwością równoległych postępowań dotyczących składek ZUS, podatków oraz innych obowiązków publicznoprawnych.
Inspektor może wydać decyzję o istnieniu stosunku pracy
Reforma przyznała okręgowym inspektorom pracy nowe uprawnienie. W określonych sytuacjach mogą oni wydać decyzję stwierdzającą istnienie stosunku pracy.
Nie oznacza to jednak automatycznej zmiany każdej umowy cywilnoprawnej w etat. Każda sprawa będzie oceniana indywidualnie na podstawie rzeczywistych warunków współpracy.
Inspektorzy mają analizować między innymi sposób organizacji pracy, możliwość odmowy wykonania zlecenia, korzystanie z zastępstwa, wydawanie poleceń oraz faktyczne ryzyko gospodarcze ponoszone przez wykonawcę.
Przedsiębiorcy dostaną szansę na usunięcie nieprawidłowości
Nowe przepisy przewidują możliwość dobrowolnego naprawienia błędów.
Jeżeli inspektor uzna, iż wykonywana praca spełnia przesłanki stosunku pracy, przedsiębiorca może otrzymać czas na uporządkowanie sytuacji.
Dopiero brak reakcji może skutkować wydaniem decyzji przez okręgowego inspektora pracy albo skierowaniem sprawy do sądu.
Kontrole PIP będą prowadzone również zdalnie
Zmieni się także sposób prowadzenia samych kontroli.
Inspektor nie zawsze będzie musiał pojawić się w siedzibie przedsiębiorstwa. Część czynności będzie mogła zostać przeprowadzona zdalnie z wykorzystaniem środków komunikacji elektronicznej.
PIP zyskała możliwość żądania dokumentów w wersji elektronicznej, prowadzenia czynności online oraz elektronicznego dokumentowania przebiegu kontroli.
Dla pracodawców oznacza to konieczność sprawnego zarządzania dokumentacją cyfrową i szybkiego udostępniania wymaganych danych.
Interpretacja indywidualna ma chronić przedsiębiorców
Nowelizacja wprowadziła również nowe rozwiązanie dla firm.
Przedsiębiorca może wystąpić do Głównego Inspektora Pracy o interpretację indywidualną dotyczącą tego, czy planowany lub istniejący model współpracy spełnia przesłanki umowy o pracę.
Jeżeli będzie postępował zgodnie z wydaną interpretacją, zyska ochronę przed sankcjami w zakresie objętym stanowiskiem GIP. Trzeba jednak pamiętać, iż interpretacja nie zostanie wydana, jeżeli w danej sprawie już toczy się postępowanie prowadzone przez PIP lub ZUS.
Kary wzrosły choćby do 90 tys. zł
Od 8 lipca 2026 roku obowiązują również wyższe sankcje za naruszenia praw pracowników.
W wielu przypadkach grzywny wzrosły z dotychczasowych 1–30 tys. zł do 2–60 tys. zł. Dotyczy to między innymi sytuacji, gdy zawarto umowę cywilnoprawną zamiast umowy o pracę mimo spełnienia przesłanek zatrudnienia pracowniczego.
Często pojawia się również kwota 90 tys. zł. Warto jednak pamiętać, iż nie jest to maksymalna kara za każde naruszenie. Dotyczy ona wyłącznie szczególnych wykroczeń związanych z zatrudnianiem osób będących dłużnikami alimentacyjnymi i naruszaniem obowiązków związanych z egzekucją świadczeń alimentacyjnych.
W najpoważniejszych przypadkach inspektor może również zawiadomić organy ścigania o podejrzeniu popełnienia przestępstwa.
Firmy mają rok na uporządkowanie umów
Przedsiębiorcy korzystający z nieprawidłowo zawartych umów mogą skorzystać z okresu przejściowego.
Jeżeli do 8 lipca 2027 roku dobrowolnie doprowadzą współpracę do zgodności z przepisami poprzez zawarcie umowy o pracę, nie poniosą odpowiedzialności za wykroczenie polegające na zawarciu umowy cywilnoprawnej zamiast etatu.
Ochrona dotyczy jednak wyłącznie tego konkretnego wykroczenia i nie zwalnia z odpowiedzialności za inne naruszenia przepisów.
Nowe regulacje pokazują wyraźny kierunek zmian. Państwowa Inspekcja Pracy będzie częściej korzystać z analizy danych, współpracować z innymi urzędami i oceniać przede wszystkim rzeczywisty sposób wykonywania pracy, a nie nazwę podpisanej umowy.
Najważniejsze informacje
- Od 8 lipca 2026 r. PIP działa według nowych przepisów.
- Inspektorzy mogą kwestionować umowy B2B i cywilnoprawne, jeżeli w praktyce przypominają etat.
- Kontrole będą częściej wynikać z analizy danych, a nie tylko ze skarg pracowników.
- PIP zyskała szerszy dostęp do danych ZUS i KAS oraz możliwość prowadzenia części kontroli zdalnie.
- Grzywny wzrosły do 60 tys. zł, a w szczególnych przypadkach choćby do 90 tys. zł.
- Przedsiębiorcy mają czas do 8 lipca 2027 r. na dobrowolne uporządkowanie części nieprawidłowych umów.
English (US) · 
Polish (PL) · 
Russian (RU) ·