Medyczna marihuana a przewlekły ból. Po 10 latach pacjenci przyjmowali mniej opioidów

O 84 proc. słabszy ból i o niemal 90 proc. mniejsze dawki opioidów. Takie zmiany odnotowali izraelscy badacze u tysiąca osób z przewlekłym bólem krzyża, których leczono konopiami i obserwowano przez 10 lat. Wyniki opublikował we wrześniu 2026 r. „European Spine Journal”.

W artykule wyjaśniamy, jak interpretować te wyniki, jak wypadają na tle badania z placebo i co oznaczają one dla pacjentów leczących się medyczną marihuaną w Polsce.

Konopie indyjskie na ból kręgosłupa. Kogo objęło badanie?

Do badania medycznej marihuany w przewlekłym bólu kręgosłupa włączono 1000 dorosłych pacjentów, którzy od co najmniej roku przyjmowali opioidy. Wszyscy mieli potwierdzone w badaniach obrazowych zmiany w dolnym odcinku kręgosłupa, a wcześniejsze leczenie nie przyniosło wystarczającej poprawy.

Badanie prowadził zespół naukowców związanych m.in. z Rabin Medical Center, Uniwersytetem w Tel Awiwie i izraelską organizacją ochrony zdrowia Clalit. Pacjentów włączono do obserwacji w 2015 r., a następnie kontrolowano ich co roku do 2024 r. Żaden z uczestników wcześniej nie stosował konopi.

Średnia wieku wynosiła około 49 lat, a ból trwał przeciętnie niemal dekadę. Najczęściej rozpoznawano stenozę kanału kręgowego oraz zmiany zwyrodnieniowe krążków międzykręgowych. Na początku badania 89,7 proc. pacjentów stosowało tramadol lub tapentadol, a 78,8 proc. benzodiazepiny.

Pod nadzorem lekarzy uczestnicy badania stosowali przeważnie susz przeznaczony do waporyzacji oraz oleje przyjmowane doustnie. Z badania wykluczono m.in. kobiety w ciąży, osoby z aktywną chorobą nowotworową, ciężkimi zaburzeniami psychicznymi wymagającymi hospitalizacji oraz zaburzeniami związanymi z używaniem substancji innych niż przepisane opioidy.

Jak zmieniły się ból i dawki opioidów po 10 latach?

Pełne dziesięć lat obserwacji ukończyło 638 z 1000 uczestników. W tej grupie średni poziom bólu spadł z 8,71 do 1,37 punktu w skali od 0 do 10, gdzie 0 oznacza brak bólu, a 10 najsilniejszy ból. Pacjenci przyjmowali też znacznie mniej opioidów.

Pacjenci przyjmowali różne opioidy, dlatego badacze przeliczyli ich dawki na wspólną miarę odpowiadającą działaniu morfiny. Na początku było to średnio 62,8 mg dziennie, a po 10 latach 6,4 mg. Ponad 91 proc. osób zmniejszyło dawkę opioidów co najmniej o połowę, a 6,6 proc. odstawiło je całkowicie.

Wolniej poprawiała się natomiast ich sprawność w codziennym funkcjonowaniu. Wskaźnik ODI, który określa, jak bardzo ból kręgosłupa utrudnia codzienne czynności, przez pierwszych kilka lat pozostawał na zbliżonym poziomie. Po dziesięciu latach jego średnia wartość spadła z 52,9 do 36,8 proc.

Pacjenci z czasem przyjmowali też mniej części innych leków. O ich ograniczeniu lub odstawieniu decydowali lekarze na podstawie sytuacji konkretnego pacjenta. Badanie nie narzucało jednego schematu zmniejszania farmakoterapii.

Problemy z tolerancją terapii konopnej odnotowano przy 11,4 proc. wizyt. Najczęściej pojawiały się suchość w ustach oraz dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Poważne problemy dotyczące zdrowia psychicznego zdarzały się bardzo rzadko. W całym badaniu odnotowano je tylko dwa razy podczas ponad 8 tys. wizyt kontrolnych.

Czy medyczna marihuana odpowiadała za tak duży spadek bólu?

Tego na podstawie tego badania nie da się rozstrzygnąć. Badacze obserwowali pacjentów stosujących konopie, ale nie porównali ich z podobną grupą leczoną inaczej ani z osobami otrzymującymi placebo.

Przy przewlekłym bólu nasilenie dolegliwości może zmieniać się z czasem. Pacjent może rozpocząć nowe leczenie akurat wtedy, gdy czuje się wyjątkowo źle, a później odczuwać poprawę także z innych powodów.

Część pacjentów nie dotrwała też do końca obserwacji. Jeśli częściej rezygnowały osoby, u których terapia nie przynosiła oczekiwanych efektów, końcowe wyniki mogły wypaść korzystniej niż w całej grupie rozpoczynającej badanie.

Autorzy są świadomi tych ograniczeń i podkreślają, iż ich wyniki wymagają potwierdzenia w kolejnych badaniach. Rok wcześniej choćby opublikowano inne badanie, w którym działanie preparatu z konopi porównano bezpośrednio z placebo.

Jak wypadły konopie w badaniu z placebo?

W 2025 r. „Nature Medicine” opublikował nieco mniejsze badanie obejmujące 820 osób z przewlekłym bólem krzyża, leczonych w 66 ośrodkach w Niemczech i Austrii. Tym razem pacjentów losowo przydzielono do dwóch grup: jedna otrzymywała doustny ekstrakt z konopi VER-01, druga placebo. Taki sposób prowadzenia badania pozwala lepiej ocenić, jaka część poprawy wynikała z działania samego preparatu.

Porównanie obu grup trwało 12 tygodni. Ból oceniano w skali od 0 do 10, tak samo jak w badaniu 10-letnim. Po tym czasie jego natężenie zmniejszyło się średnio o 1,9 punktu u osób przyjmujących VER-01 i o 1,4 punktu w grupie placebo. Przewaga ekstraktu wyniosła więc 0,6 punktu.

Różnicę widać również wtedy, gdy spojrzymy na pacjentów, u których ból uległ zmniejszeniu co najmniej o 30 proc. Taką poprawę odnotowano u 54,1 proc. osób przyjmujących VER-01 i u 39,5 proc. osób otrzymujących placebo.

Częściej pojawiały się też działania niepożądane. Zgłosiło je 83,3 proc. osób przyjmujących ekstrakt i 67,3 proc. uczestników z grupy placebo. Zwykle miały łagodne lub umiarkowane nasilenie, ale część pacjentów zrezygnowała z leczenia właśnie z ich powodu.

Choć oba badania odpowiadają na nieco inne pytania, warto patrzeć na nie razem. Krótsza próba z placebo pokazuje, dlaczego tak spektakularnych wyników z wieloletniej obserwacji nie należy interpretować w oderwaniu od innych danych.

Pojedyncze badanie rzadko daje ostateczną odpowiedź. Dlatego naukowcy tworzą przeglądy systematyczne i metaanalizy, w których zestawiają wyniki wielu prac i sprawdzają, czy podobne efekty powtarzają się niezależnie od grupy pacjentów, zastosowanego preparatu czy sposobu prowadzenia badania.

Czy wyniki badania VER-01 dotyczą każdego preparatu z marihuany?

VER-01, badany w opisanej próbie, to standaryzowany doustny ekstrakt o ściśle określonym składzie. W 2026 r. został dopuszczony do obrotu w Niemczech pod nazwą Exilby w konkretnym wskazaniu: przewlekłym bólu dolnego odcinka kręgosłupa z komponentą korzeniową u określonej grupy dorosłych pacjentów.

Wyników uzyskanych dla VER-01 nie można bezpośrednio przenosić na inne produkty z konopi. Susz do waporyzacji, oleje i pozostałe preparaty różnią się zawartością THC i CBD, dawką, składem oraz sposobem podania.

Dlatego badań jednego standaryzowanego produktu nie powinno się traktować jako dowodu na skuteczność wszystkich preparatów z konopi medycznych. Każdy z nich trzeba oceniać na podstawie danych dotyczących konkretnego składu, dawki i wskazania.

Czy 10-letnie badanie zmieni zalecenia dotyczące medycznej marihuany?

Na razie nie wiadomo. Dziesięcioletnia obserwacja dostarcza rzadkich danych o długotrwałym stosowaniu konopi u pacjentów z przewlekłym bólem, ale ze względu na brak grupy kontrolnej sama raczej nie wystarczy do zmiany wytycznych.

Międzynarodowe Towarzystwo Badania Bólu (IASP) przez cały czas nie popiera ogólnego stosowania konopi i kannabinoidów w leczeniu bólu, wskazując na niedostatek wysokiej jakości badań klinicznych. Brytyjski NICE również nie zaleca rutynowego stosowania THC, dronabinolu, nabilonu ani połączenia THC z CBD w przewlekłym bólu u dorosłych. CBD w tym wskazaniu rekomenduje jedynie w ramach badań klinicznych.

W Polsce zastosowanie medycznej marihuany w przewlekłym bólu zależy od indywidualnej oceny lekarza, np. w placówkach prowadzących terapię konopną.

Jak wygląda leczenie medyczną marihuaną w Polsce?

W Polsce produkty zawierające medyczne konopie mogą być stosowane na receptę. Od 7 listopada 2024 r. przed jej wystawieniem na ziele konopi innych niż włókniste lub ich wyciągi lekarz musi osobiście zbadać pacjenta. Recepty nie można otrzymać wyłącznie na podstawie formularza internetowego czy zwykłej teleporady. Wyjątek dotyczy określonych przypadków kontynuacji leczenia przez lekarza POZ działającego w ramach umowy z NFZ.

Przewlekły ból nie zawsze kwalifikuje do leczenia medyczną marihuaną. Podczas wizyty lekarz ocenia charakter i czas trwania dolegliwości, dotychczasowe metody leczenia, stosowane leki, choroby współistniejące oraz możliwe przeciwwskazania. W przypadku bólu kręgosłupa pomocne mogą być m.in. wyniki rezonansu magnetycznego lub tomografii, wypisy ze szpitala oraz dokumentacja wcześniejszego leczenia przeciwbólowego.

We Wrocławiu konsultacje dotyczące terapii medyczną marihuaną realizowane są stacjonarnie m.in. w gabinetach przy ul. Macedońskiej 3 oraz ul. Przyjaźni 66/6. O kwalifikacji do leczenia i ewentualnym wystawieniu recepty każdorazowo decyduje lekarz po zbadaniu pacjenta. Więcej informacji o wizytach we Wrocławiu: https://receptamarihuana.pl/medyczna-marihuana-wroclaw/.

Ból dolnego odcinka kręgosłupa dotyczy milionów pacjentów

Ból dolnego odcinka kręgosłupa należy do najczęstszych problemów zdrowotnych na świecie. Według Światowej Organizacji Zdrowia w 2020 r. doświadczało go około 619 mln osób. WHO szacuje, iż wraz ze starzeniem się populacji liczba ta może wzrosnąć do około 843 mln w 2050 r.

Jednocześnie leczenie przewlekłego bólu krzyża nie sprowadza się do jednej grupy leków. W zależności od przyczyny dolegliwości postępowanie może obejmować m.in. aktywność fizyczną i fizjoterapię, edukację pacjenta, wsparcie psychologiczne i odpowiednio dobraną farmakoterapię.

Konopie medyczne są jedną z możliwych opcji rozważanych w niektórych przypadkach.