Gwałty w Europie. Polska wśród najbezpieczniejszych krajów

Zdjęcie: Gwałty w Europie 2024 – mapa wskaźnika zgłoszonych gwałtów na 100 tys. mieszkańców według danych Eurostatu.

Ponad 45 tys. zgłoszonych gwałtów we Francji, ponad 14 tys. w Niemczech i niemal 9,3 tys. w Szwecji – tak wyglądają najnowsze dane Eurostatu za 2024 rok. Jednak sama liczba przestępstw nie mówi wszystkiego. Kraje Europy różnią się liczbą mieszkańców, definicjami prawnymi, sposobem rejestrowania przestępstw oraz poziomem zgłaszalności. Dlatego najważniejszym wskaźnikiem przy porównywaniu państw jest liczba zgłoszonych gwałtów na 100 tys. mieszkańców. W tym zestawieniu Polska znajduje się wśród państw o najniższych wskaźnikach w Europie, podczas gdy najwyższe wartości notują państwa nordyckie oraz Francja.

Ważne: Artykuł przedstawia dane o gwałtach zarejestrowanych przez policję. Nie są to dane o rzeczywistej liczbie wszystkich gwałtów. Na statystyki wpływają m.in. poziom zgłaszalności, definicje prawne, sposób rejestracji przestępstw oraz zmiany legislacyjne.

Kraje z najwyższym wskaźnikiem gwałtów w Europie w 2024 roku

Według danych Eurostatu najwyższe wskaźniki zgłoszonych gwałtów na 100 tys. mieszkańców odnotowano w:

1. Szwecja – 88,22
2. Francja – 65,95
3. Finlandia – 53,25
4. Islandia – 47,45
5. Belgia – 40,55
6. Norwegia – 39,17
7. Dania – 38,83

Warto zauważyć, iż dominują tutaj kraje Europy Północnej i Zachodniej. Od wielu lat znajdują się one w czołówce europejskich statystyk dotyczących zgłaszanych przestępstw seksualnych.

Wskaźnik zarejestrowanych przez policję gwałtów na 100 tys. mieszkańców w krajach Europy w 2024 roku. Najwyższe wartości odnotowano w Szwecji, Francji i Finlandii, a najniższe w Polsce.
opracowanie własne ciekawesatystyki.pl na podstawie danych Eurostat

Kraje z najniższym wskaźnikiem zgłoszonych gwałtów w Europie

Na przeciwnym biegunie europejskich statystyk znajdują się państwa, w których wskaźnik zgłoszonych gwałtów pozostaje relatywnie niski. W 2024 roku wartości te w wielu krajach Europy Środkowo-Wschodniej i Południowo-Wschodniej były kilkukrotnie, a w niektórych przypadkach choćby kilkudziesięciokrotnie niższe niż w państwach Europy Północnej.

Należy jednak podkreślić, iż niskie wskaźniki nie muszą oznaczać mniejszej skali zjawiska. Mogą wynikać z różnic w definicjach prawnych, sposobie klasyfikacji czynów, poziomie zgłaszalności oraz zaufaniu do instytucji publicznych.

Ranking państw o najniższym wskaźniku (2024):

1. Polska – 1,46

2. Serbia – 1,51

3. Macedonia Północna – 1,70

4. Bułgaria – 1,72

5. Słowacja – 2,41

6. Litwa – 2,98

Polska na tle Europy

W 2024 roku w Polsce odnotowano:

• 533 zgłoszone gwałty
• 1,46 gwałtu na 100 tys. mieszkańców

To najniższy wskaźnik w Europie. Dla porównania:

• Szwecja: 88,22
• Francja: 65,95
• Finlandia: 53,25
• Niemcy: 17,09
• Czechy: 17,13
• Austria: 26,29
• Holandia: 13,46

Oznacza to, iż wskaźnik odnotowany w Szwecji był ponad 60 razy wyższy niż w Polsce, a we Francji ponad 45 razy wyższy.

Jak zmieniała się liczba gwałtów w Polsce?

Polska należy do grupy państw, w których w analizowanym okresie odnotowano spadek liczby zgłaszanych gwałtów.

W porównaniu z 2008 rokiem oznacza to spadek o około 67%.

Równie wyraźnie obniżył się wskaźnik na 100 tys. mieszkańców – z 4,23 w 2008 roku do 1,46 w 2024 roku.

Dlaczego Szwecja i Francja mają tak wysokie wskaźniki?

Porównując statystyki gwałtów między państwami, należy zachować ostrożność. Wysoki wskaźnik nie musi automatycznie oznaczać wyższego rzeczywistego poziomu przemocy seksualnej.

Na dane wpływają między innymi:

1. Różnice w definicjach prawnych

Poszczególne państwa stosują odmienne definicje gwałtu i przestępstw seksualnych. W niektórych krajach zakres czynów kwalifikowanych jako gwałt jest szerszy niż w innych.

2. Poziom zgłaszalności

Badania wiktymizacyjne wskazują, iż przestępstwa seksualne należą do najrzadziej zgłaszanych organom ścigania. Kraje o wyższym zaufaniu do instytucji publicznych często notują większą liczbę zgłoszeń.

3. Zmiany legislacyjne

Nowelizacje prawa mogą powodować nagły wzrost liczby rejestrowanych przestępstw bez rzeczywistego wzrostu liczby zdarzeń.

4. Metody rejestracji

Niektóre państwa liczą każde zgłoszone zdarzenie oddzielnie, inne stosują odmienne zasady agregacji danych.

Największe wzrosty od 2008 roku

W wielu państwach europejskich liczba zgłaszanych gwałtów wzrosła wielokrotnie.

Najbardziej widoczne przykłady:

• Francja: z 10 277 do 45 288 przypadków
• Niemcy: z 7 292 do 14 266
• Finlandia: z 915 do 2 984
• Dania: z 975 do 2 315
• Hiszpania: z 2 437 do 5 222

W części państw wzrost ten może być związany zarówno ze zmianami społecznymi i prawnymi, jak i z większą gotowością ofiar do zgłaszania przestępstw.

Europa Wschodnia notuje niższe wskaźniki

Państwa Europy Środkowo-Wschodniej generalnie charakteryzują się niższymi wskaźnikami zgłoszonych gwałtów niż kraje Europy Zachodniej i Północnej.

W 2024 roku:

• Polska – 1,46
• Serbia – 1,51
• Bułgaria – 1,72
• Macedonia Północna – 1,70
• Słowacja – 2,41
• Litwa – 2,98
• Grecja – 3,39

Różnice te mogą wynikać zarówno z rzeczywistej skali zjawiska, jak i z odmiennych systemów prawnych, kulturowych oraz poziomu zgłaszalności.

Gwałty w Polsce według danych Policji. Najniższy poziom od dekad

Dane Komendy Głównej Policji pokazują, iż liczba przestępstw stwierdzonych z art. 197 Kodeksu karnego od wielu lat utrzymuje się na znacznie niższym poziomie niż na początku XXI wieku.

W 2024 roku Policja stwierdziła 1 047 przestępstw zgwałcenia i wymuszenia czynności seksualnych, podczas gdy w 2000 roku było ich 2 399, a w 2002 roku 2 345. Oznacza to spadek o ponad 56 proc. w ciągu ostatnich dwóch dekad.

Jednocześnie wszczęto 2 450 postępowań przygotowawczych, co było najwyższym wynikiem od 2019 roku.

Liczba przestępstw seksualnych w Polsce spadła o ponad połowę od 2000 roku

Na początku XXI wieku liczba stwierdzonych przestępstw (art. 197 KK) regularnie przekraczała 2 tys. rocznie.

Najwyższe wartości odnotowano w:

• 2000 r. – 2 399 przestępstw stwierdzonych,
• 2001 r. – 2 339,
• 2002 r. – 2 345,
• 2003 r. – 2 322,
• 2004 r. – 2 176.

Od tego czasu obserwowany jest wyraźny trend spadkowy. W 2024 roku liczba przestępstw stwierdzonych wyniosła 1 047, czyli ponad dwa razy mniej niż na początku analizowanego okresu.

Czym różnią się „postępowania wszczęte” i „przestępstwa stwierdzone”?

Porównując dane policyjne, warto pamiętać, iż są to dwie różne kategorie statystyczne.

Postępowania wszczęte oznaczają liczbę spraw rozpoczętych przez Policję lub prokuraturę po zgłoszeniu podejrzenia popełnienia przestępstwa.

Przestępstwa stwierdzone to natomiast przypadki, w których organy ścigania uznały, iż doszło do popełnienia przestępstwa określonego w art. 197 Kodeksu karnego.

Z tego powodu liczby te nie muszą być identyczne i nie należy ich bezpośrednio porównywać rok do roku.

Coraz więcej postępowań przy stabilnej liczbie przestępstw stwierdzonych

Ostatnie lata przynoszą interesujące zjawisko. Liczba wszczynanych postępowań utrzymuje się na stosunkowo wysokim poziomie, natomiast liczba przestępstw stwierdzonych pozostaje stabilna.

W latach 2020–2024:

Może to świadczyć między innymi o większej liczbie zgłoszeń, zmianach proceduralnych lub dokładniejszej weryfikacji spraw przez organy ścigania.

Rok 2024 na tle ostatnich lat

W 2024 roku:

• wszczęto 2 450 postępowań dotyczących zgwałcenia lub wymuszenia czynności seksualnej,
• stwierdzono 1 047 przestępstw,
• liczba przestępstw stwierdzonych była niemal identyczna jak rok wcześniej (1 040),
• wynik pozostaje jednym z najniższych od początku prowadzenia prezentowanej serii danych (1999 rok).

Dane wskazują więc na względną stabilizację liczby stwierdzonych przestępstw przy jednoczesnym utrzymywaniu się wysokiej liczby zgłaszanych spraw.

Co pokazują dane Policji, a czego nie pokazują?

Statystyki policyjne przedstawiają wyłącznie przestępstwa zgłoszone organom ścigania i zarejestrowane w systemie. Nie obejmują zdarzeń, które nie zostały zgłoszone Policji.

Z tego względu dane Komendy Głównej Policji są najlepszym źródłem informacji o oficjalnie rejestrowanej przestępczości, ale nie pozwalają na dokładne oszacowanie pełnej skali zjawiska. Dlatego przy analizie przemocy seksualnej warto uwzględniać również badania wiktymizacyjne oraz statystyki międzynarodowe, takie jak dane Eurostatu.

Dlaczego liczba zgłoszonych gwałtów nie pokazuje pełnej skali zjawiska?

Badania wiktymizacyjne polegają na anonimowym pytaniu respondentów o doświadczenie przestępstw, niezależnie od tego, czy zostały zgłoszone Policji. W wielu krajach wskazują one, iż znaczna część przestępstw seksualnych nie trafia do oficjalnych statystyk.

Wnioski

Analiza danych Eurostatu oraz Komendy Głównej Policji opiera się na przestępczości rejestrowanej przez organy ścigania i prowadzi do dwóch istotnych wniosków. Po pierwsze, Polska należy do państw o najniższym wskaźniku zgłoszonych gwałtów w Europie. W 2024 roku wskaźnik ten wyniósł 1,46 na 100 tys. mieszkańców, co plasuje Polskę znacznie poniżej średnich wartości notowanych w Europie Zachodniej i Północnej.

Po drugie, dane policyjne wskazują na długoterminowy spadek liczby przestępstw stwierdzonych z art. 197 Kodeksu karnego. W 2000 roku Policja stwierdziła 2 399 przestępstw zgwałcenia i wymuszenia czynności seksualnych, natomiast w 2024 roku było ich 1 047, co oznacza spadek o ponad połowę w ciągu ostatnich dwóch dekad.

Jednocześnie zarówno statystyki krajowe, jak i międzynarodowe należy interpretować ostrożnie. Na wyniki wpływają nie tylko rzeczywista liczba przestępstw, ale również definicje prawne, sposób rejestracji, zmiany legislacyjne oraz gotowość ofiar do zgłaszania przestępstw organom ścigania. Z tego względu prezentowane dane najlepiej traktować jako obraz przestępczości rejestrowanej, a nie pełnej skali przemocy seksualnej występującej w społeczeństwie.