Blisko 300 tysięcy złotych na renowację ołtarza w Gaworzycach

Parafia rzymsko – katolicka pw. św. Barbary w Gaworzycach pozyskała kolejne znaczące środki na kontynuację renowacji jednego z najcenniejszych elementów lokalnego dziedzictwa – barokowego ołtarza głównego oraz obrazu „Ukrzyżowanie”.

Dzięki skutecznej współpracy z Urzędem Gminy Gaworzyce udało się zdobyć niemal 300 tys. zł, co umożliwi realizację jednego z kluczowych etapów prac konserwatorskich.

Na pozyskane dofinansowanie składają się środki z trzech źródeł: 110 tys. zł z rezerwy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, 140 tys. zł z Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego oraz 40 tys. zł przekazane przez Wojewódzki Konserwator Zabytków we Wrocławiu. To kolejny przykład skuteczności dobrze przygotowanych wniosków oraz konsekwentnych działań na rzecz ochrony zabytków.

– Cieszę się, iż wspólne działania urzędu i parafii przynoszą tak wymierne rezultaty. Dzięki tej współpracy systematycznie pozyskujemy środki na ratowanie naszych zabytków – podkreśla wójt gminy, Jacek Szwagrzyk.

Prowadzone prace konserwatorskie przynoszą nie tylko efekty techniczne, ale również odkrywają nieznane dotąd walory artystyczne zabytku. Jednym z najbardziej fascynujących etapów renowacji jest docieranie do pierwotnych warstw malarskich, które przez lata były ukryte pod kolejnymi przemalowaniami. Jak wskazuje dyplomowana konserwator dzieł sztuki Joanna Waldron, odkrycia te zaskoczyły choćby specjalistów.

– Nikt nie zdawał sobie sprawy, jakie oryginalne piękno kryje się pod wtórnymi warstwami farb – zaznacza.

Po usunięciu przemalowań ukazały się wysokiej klasy polichromie utrzymane w tzw. „kolorach ziemi”, wykonane z naturalnych pigmentów oraz dwóch pigmentów syntetycznych – błękitu pruskiego i bieli ołowiowej. Mimo ograniczonej palety zaledwie pięciu barw, autor stworzył niezwykle efektowną kompozycję, charakterystyczną dla epoki baroku. Szczególne wrażenie robi doskonała iluzja marmoryzacji, imitująca kamienne bloki, co świadczy o wysokich umiejętnościach artysty.

Kontynuacja prac przy ołtarzu i obrazie „Ukrzyżowanie” to nie tylko ratowanie cennego zabytku, ale także inwestycja w tożsamość i historię regionu. Dzięki zaangażowaniu samorządu, parafii oraz instytucji wspierających ochronę dziedzictwa kulturowego, kolejne elementy zabytkowego wyposażenia świątyni odzyskują swój dawny blask.

Realizacja tego etapu konserwacji przybliża zakończenie wieloletniego procesu renowacji, który już dziś przynosi spektakularne efekty i pozwala odkrywać na nowo bogactwo barokowej sztuki sakralnej.

Zanim możliwe było odsłonięcie oryginalnych barw, niezbędne okazało się zabezpieczenie samej konstrukcji ołtarza. Jak podkreśla Joanna Waldron, stan zabytku był bardzo zły.

– Ołtarz znajdował się w katastrofalnym stanie. Konstrukcja była niemal całkowicie rozklejona, a powstałe szczeliny wypełniono gipsem. Drewno zostało poważnie zniszczone przez szkodniki, szczególnie w elementach snycerskich. Dolna część uległa zbutwieniu, ponieważ zamontowano ją bezpośrednio w ziemi, bez żadnej izolacji – wyjaśnia.

Najbardziej czasochłonne okazały się prace stolarskie. Ołtarz był rozłożony na dziesiątki fragmentów, które wymagały precyzyjnego ponownego złożenia. Część elementów trzeba było odtworzyć, ponieważ uległy całkowitej degradacji i nie nadawały się choćby do impregnacji. Odbudowa konstrukcji trwała około pół roku. Równolegle prowadzono rekonstrukcję zniszczonych, złoconych ornamentów oraz fragmentów puttów z belkowania szczytu ołtarza, przy udziale dwóch doświadczonych snycerzy.

Obecne działania są kontynuacją prac prowadzonych w ostatnich latach. W 2023 roku zakończono pierwszy etap, obejmujący konserwację kotary, lambrekinów oraz złoconych elementów puttów i chmury. Rok później zrealizowano drugi etap – wykonano złocenia ramy obrazu i glorii, a także przeprowadzono konserwację obrazu olejnego i rzeźb.

W 2025 roku rozpoczęto trzeci etap, skoncentrowany na polichromiach architektury ołtarza, podstawie glorii oraz złoceniach kapiteli i postumentów. Prace objęły również elementy drewnianej konstrukcji.

Na 2026 rok zaplanowano kolejny, najważniejszy etap renowacji. Obejmie on kompleksową konserwację tabernakulum, figur oraz zwieńczenia ołtarza. Zakres prac przewiduje m.in. usuwanie wtórnych przemalowań, uzupełnianie ubytków, rekonstrukcję złoceń i snycerki oraz końcowe scalenie kolorystyczne. To właśnie ten etap pozwoli w pełni przywrócić pierwotny, barokowy charakter całej kompozycji.

Integralną częścią projektu jest również kontynuacja prac przy obrazie „Ukrzyżowanie”. Konserwacja ma na celu nie tylko zatrzymanie procesów degradacji, ale także przywrócenie dziełu jego pierwotnych walorów artystycznych. Zaplanowane działania obejmują m.in. zabezpieczenie warstwy malarskiej, dublaż płótna oraz rekonstrukcję złoceń ramy.

Renowacja ołtarza głównego w kościele pw. św. Barbary to nie tylko przedsięwzięcie konserwatorskie, ale przede wszystkim inwestycja w ochronę lokalnego dziedzictwa. Dzięki środkom pozyskanym we współpracy z Urząd Gminy Gaworzyce możliwe jest nie tylko odtworzenie historycznego wyglądu zabytku, ale również skuteczne zatrzymanie postępujących procesów jego niszczenia.

– Na terenie naszej gminy mamy wyjątkowe zabytki, o które warto dbać, bo są częścią naszej historii i tożsamości. Dziękuję wszystkim zaangażowanym w ten proces, w tym księdzu proboszczowi Lechowi Świdziniewskiemu – podkreśla Jacek Szwagrzyk.

Po zakończeniu obecnego etapu wszystkie prace przy ołtarzu głównym zostaną sfinalizowane. Oznacza to pełną renowację całej struktury – od podstawy, przez tabernakulum, aż po zwieńczenie i obraz „Ukrzyżowanie”.

Efektem będzie spójne i harmonijne wnętrze, w którym bogactwo barokowych form i kolorów odzyska swoją pierwotną wyrazistość. To ważna wiadomość nie tylko dla parafii, ale i dla mieszkańców całej gminy – odnowiony ołtarz pozostanie trwałym świadectwem lokalnej historii dla kolejnych pokoleń.